|
d"lt{ ;'/Iff b]ptfs} e/f];f Jofs'n kf7s clxn] g]kfndf
rf]/L x'gaf6 ar]sf hlt d"lt{ 5g\, ltgsf ;'/Iffsf] nflu 5'§} ;'/IffsdL{ /fVg'kg]{ jf
:yfgLo hgtf tyf ;DalGwt dlGb/sf JolQmx¿ ;hu x'g'kg]{ cfjfh pl7/x]sf] a]nf To:tf
lqmofsnfkn] dfq ;d:ofsf] ;dfwfg x'g g;Sg] s'/f sLlt{k'/sf] Pp6f 36gfn] :ki6 kf/]sf] 5. s'/f] @)#^ ;fnsf]
xf]. !% hgf u'l7of/x¿sf] rf}aL;} 306f kx/f x'g] lrnGrf] ljxf/sf] rf/j6f tfnfleq
/x]sf #! yfg k|frLg d"lt{ / b]jb]jLsf uxgfx¿ cfZro{hgs lsl;dn] x/fPsf lyP. tL k|frLg
;fdu|Lx¿ s;sf] nfk/afxLn] x/fP jf rf]/L eP eGg] cg';Gwfgsf] yfngL tTsfnLg ;dodf ul/P klg
bf]ifL kQf nfUg ;s]g. 5fglagsf] qmdnfO{ k|x/Ln] aLrd} 5f]8]sfn] @@ jif{ lalt;Sbf klg ;f]
36gfsf] oyfy{ hfgsf/L / rf]l/Psf ;fdfg lkmtf{ x'g g;s]sf] sLlt{k'/sf :yfgLo afl;Gbf tyf
xfnsf u'l7of/x¿ atfp5g\. lrnGrf] ljxf/sf
xfnsf s]xL u'l7of/x¿sf cg';f/ ;f] rf]/Lsfo{ lgs} /x:odo 5. pgLx¿n] To; sfo{df tTsfnLg
d'Vo u'l7of/ rGb|axfb'/ jh|frfo{sf] xft ePsf] bfaL u/]. ;f] ljxf/sf u'l7of/åo k|f=
rGb|dfg jh|frfo{ / k'ikd'lg jh|frfo{sf cg';f/ tTsfnLg d'Vo u'l7of/ rGb|axfb'/nfO{
5fglagsf] nflu s]xL lbg k|x/L lx/f;tdf lnOP klg cg';Gwfg cw'/} 5f]8L pgnfO{ lx/f;td'Qm
ul/of]. pgLx¿sf cg';f/ rGb|axfb'/dfly z+sf ul/g'df ljleGg cfwf/x¿ 5g\. b]jLb]jtfsf k|frLg
d"lt{ / u/uxgfx¿ /x]sf] ljxf/sf] bf];|f] tnfdf x/]s dlxgf u'l7of/x¿sf] kfnf]
kl/jt{g x'g] u5{. h;n] kfnf] a'em\g] xf], p;nfO{ klxn]sf u'l7of/x¿n] ;a} ;fdfg uGtL u/L
lhDdf nufpg] k/Dk/f 5. @)#^ ;fn df3 $ ut] eQmdfgaf6 rGb|axfb'/n] kfnf] a'em\g] lbg lyof]
t/ cfkm"n] kfnf] a'em\g rGb|axfb'/n] Pp6f ;t{ /fv] clxn] htftt}
d"lt{ rf]/Lsf 36gfx¿ eO/x]sf 5g\. xfd|f] ljxf/jl/kl/ klg k|z:t d"lt{x¿ 5l/P/
/x]sf 5g\. ltgLx¿nfO{ l;d]G6sf] c8];f nufpg kfP s]xL ;'/lIft x'g] lyof]. To;sf] nflu
ljxf/sf] e08f/af6 /sd lgsfNg'kg]{ c8fg pgn] /fv]. kfnf] ;fl6g] a]nf dfq vf]lng] pQm e08f/
gvf]n];Dd cfkm"n] kfnf] ga'em\g] c8fg lng'd} z+sf ug]{ 7fp ePsf] k|f= jh|frfo{
atfp5g\. k};f lemSg] p2]Zon] e08f/ sf]7f vf]Nbf klxnf] k6s pQm :yfgaf6 #! yfg
d"lt{ x/fPsf] /x:o v'n]sf] lyof]. Tolt a]nf rGb|axfb'/n] eg]sf s'/f ;lDem+b} k|f=
jh|frfo{ eG5g\ d}n] e08f/ sf]7f gvf]nL kfnf] a'em]sf] eP ddfly bf]if nfUg]
/x]5, wGg eujfg\n] arfP. cf?gf] lhDd]jf/L
/fd|f];u k"/f gu/]sf]df eQmdfg jh|frfo{, kb\d/Tg jh|frfo{ / t]hd'lg
jh|frfo{nfO{ k|x/Ln] kqmfp u/L nfg nfu]sf]df rGb|axfb'/n] g} k|x/LnfO{ /f]s]sf] cf/f]k klg
u'l7of/x¿n] nufPsf 5g\. sLlt{k'/ k|x/Ln] ph'/L a'em\g gdfg]sf] / rGb|axfb'/n] klg ph'/L
gxfNg bafa lbPsf] atfpb} k|f= jh|frfo{n] eg] To;kl5 d}n] yfgsf]6
k|x/Lsf] gfddf x'nfsaf6 ph'/L k7fP. To;s} cfwf/df kGw|} hgf u'l7of/nfO{ af]nfP/
k|x/Ln] ;f]wk'5 u¥of], rGb|axfb'/nfO{ lx/f;tdf klg lnof] t/ sfon kfg{ ;s]g. ljxf/sf k|frLg
;fdu|Lx¿ x/fpg'df rGb|axfb'/s} xft /x]sf] yk bf]iff/f]k0f klg xfnsf s]xL u'l7of/x¿n]
u/]sf 5g\. k|f= jh|frfo{ cf?gf lktf eQmdfgn] eg]sf cfwf/df ;fwgf k|ltlglw;u eG5g\
@)#! ;fndf rGb|axfb'/n] d]/f a'afnfO{ Pp6f d"lt{ nu]/ tn 3'Dg cfPsf
ko{6sx¿nfO{ b]vfO{ slt lb+bf]/x]5 ;f]Wg eg]5g\ t/ a'afn] dfGg'ePg5. kl5 km]l/ w]/} bafa
lbPkl5 a'afn] slt lbG5g\ eg]/ ;f]Wg'eP5, t/ tL ko{6sn] lsGg OGsf/ u/]5g\. ljxfsf] 9's'6Ldf
/x]sf] d"lt{ To;/L a]Rg vf]h]sf] s'/f :yfgLo JolQm / u'l7of/x¿n] yfxf kfPkl5
rGb|axfb'/k|lt lgu/fgL /flvPsf] s'/f klg k|f= jh|frfo{n] atfP. pgsf cg';f/ To; 36gfkl5
ljxf/sf] 9's'6Ldf /x]sf ;Dk"0f{ d"lt{ / u/uxgfx¿ uGtL ul/Psf] lyof] t/ s'g}
;fdfg x/fPsf] kfOPg. o; cnfjf @)#^ ;fn df3 $ utcl3 Ps k6s rGb|axfb'/n] cf?gf 5f]/fsf]
r"8fsd{ ug{sf] nflu ;fdfg lemSg e08f/ sf]7f vf]n]sf] atfpb} k|f= jh|frfo{n] eg]
kf:gL g} gul/Psf 5f]/fsf] r"8fsd{ ug'{ Pp6f lgx' dfq xf], ToxL a]nf
u'7Lsf ;fdfg lxgfldgf ePsf] x'g;S5. @)!( ;fndf klg
sLlt{k'/sf] pQm lrnGrf] ljxf/ / cf;kf;sf :yfgaf6 k|frLg d"lt{x¿ rf]/L ePsf] hfgsf/L
lb+b} sLlt{k'/sf Ps hgf jof]j[4 :yfgLo afl;Gbfn] gfd pNn]v gug]{ ;t{df eg] u'7Lsf]
;fdfg ;a} u'l7of/x¿ gldnL aflx/ hfg} ;Sb}g. tL ;fdfg x/fpg'df ;a} u'l7of/ bf]ifL 5g\.
sf/afxL / Ifltk"lt{ lt/fpg] xf] eg] ;a}nfO{ lt/fpg'k5{. 5QL; ;fnsf !%
u'l7of/dWo] xfn & hgf dfq hLljt 5g\. hLljt u'l7of/df 6]saxfb'/ jh|frfo{, wd{/fh
jh|frfo{, wd{d'lg jh|frfo{, 1fgd'lg jh|frfo{, wd{jh| jh|frfo{, k'ik/Tg jh|frfo{ / kb\d/Tg
jh|frfo{ 5g\. o;}u/L d[To' eO;s]sf u'l7of/x¿df rGb|axfb'/ jh|frfo{, eQmdfg jh|frfo{,
hf]u/fh jh|frfo{, blwefO jh|frfo{, df]tLdfg jh|frfo{, xif{Hof]lt jh|frfo{, d'lg/Tg
jh|frfo{ / xL/fdl0f jh|frfo{ /x]sf 5g\. :j= rGb|axfb'/k|lt
nufOPsf] cf/f]k;DaGwdf pgsf 5f]/f xfnsf Ps u'l7of/ 1fg/Tg jh|frfo{sf] Wofgfsif{0f u/fpbf
pgn] eg] To;;dDaGwdf k/]sf] d'2fdf cbfntn] km};nf ul/;s]sf] 5. cbfntn] pxfnfO{
bf]ifL b]vfPsf] 5}g. pxfsf] kfnf] gePsf] a]nf rf]/L ePsf]n] To;df pxfsf]
;+nUgtf x'g] t k|Zg} x'b}g. kfr ;o jif{
k'/fgf] pQm ljxf/df ;'/Iffsf nflu ljleGg JolQmx¿n] cf?gf 3/3/df /x]sf d"lt{x¿;d]t
/fVg n}hfg] x'bf ;of}+sf] ;+Vofdf d"lt{x¿ k'u] klg kl5 u'l7of/x¿aLrd} Pscfk;df
af8kmf8 u/]/ lnPkl5 ca s]xL dfq afsL /x]sf] hfgsf/L;d]t ToxL+s} Ps hgf
u'l7of/n] gfd gatfpg] ;t{df eg]. h] xf];\, rf/j6f
tfNrf nufOg], rf/ hgf;u ;frf] x'g] / ;'/Iffsf] /fd|f] k|aGw ePsf] pQm ljxf/af6
aflx/sf dfG5]n] rf]/L ug]{ ;Defjgf b]lv+b}g. h;n] rf]/] klg u'l7of/s} xft ePsf] s'/f
lglZrt 5.Wo/ftsf] ;dodf dlGb/df 7fs7fs7's7'ssf] cfjfh / s]xL dflg;x¿ otfptf
;¥ofs;'?s u/]sf] ;'g]kl5 jfs'klt gf/fo0fsf] ;'/Iffy{ vl6Psf b\of] kf s[i0fk|;fb sflz5\jf
Ao"lemP. pgn] cf?gf tLg hgf ;xsdL{nfO{ klg p7fP. rf]/ / d"lt{ rf]/
/ sflz5\jf olt dfq s] af]n]sf lyP, rf]/x¿n] ;'/IffsdL{dfly g} 3fts xltof/;lxt
hfOnfUg] t/v/ u/]. Ps zAb
af]ln;\ eg] xflglbG5' rf]x¿n] wDSofP. ;ftcf7 hgfsf] ;d"xdf cfPsf
rf]/x¿n] xftdf v's'/L, efnf, 5'/L, r'kL / 8G8Lx¿ lnPsf lyP. xltof/wf/L rf]/x¿sf] cufl8
rf/ hgf lgxTyf ;'/IffsdL{x¿sf] s'g} hf]/ rNg]jfnf lyPg. s[i0fk|;fbx¿ 8/n] y/y/ sfld/x]s}
a]nf :yfgLo JolQmx¿n] yfxf kfP. 3/sf em\ofnem\ofnaf6 dflg;x¿ s/fpg yfn]kl5 klg
rf]/x¿ c6]/ ul//x]s} lyP. 7"nf] xNnLvNnL ePkl5 dfq pgLx¿ Toxfaf6 s'n]nd
7f]s]. o;aLrd} rf]/x¿n]
dlGb/sf] leQfdf hl8t cK;/fsf] d"lt{ pKsfpg] k|of; ul/;s]sf lyP. cK;/f c8\ofpg
7f]lsPsf s]xL sLnf pKsfO;s]sf eP klg :yfgLo JolQmsf] ;ts{tfsf sf/0f rf]/x¿n] To;nfO{
n}hfg eg] kfPgg\. eQmk'/ gu/kflnsf
;"o{d9Ll:yt 3gf a:tLleq rf]sdf /x]sf] jfs'klt gf/fo0fsf] d"lt{ rf]/Lsf] Tof]
k|of; klxnf] lyPg. kl5Nnf] k6s ut ;fpg @ ut] ePsf] To; 8/nfUbf] 36gfcl3 klg dlGb/sf
;'/IffsdL{ / :yfgLo JolQmx¿n] s}of}+ k6s rf]/;u d'sflanf ul/;s]sf] gf/fo0f dlGb/sf]
7Ls cufl8 3/ ePsf nIdL;'Gb/ k|hfkltn] ;lDemP @)#@ ;fnotf o:tf] rf]/Lsf] k|of; cf7
k6s eO;s]sf] 5. klxn]klxn] rf]/x¿ dgf·] -vDkf_ h:tf b]lvg] eP klg kl5Nnf lbgx¿df
:yfgLo JolQmx¿;d]t ;+nUg ePsf] dlGb/sf ;'/IffsdL{n] atfP. @)$@ ;fn c;f/ @! ut] rf]/L x'bf
^& hgf rf]/x¿ cfPsf]df b'O{ hgf eQmk'/s} lyP. tLdWo] s[i0fs'df/ ufOh" /
s[i0fs'df/ u'Ho"nfO{ :yfgLo JolQmx¿n] kqmfp u/L k|x/Lsf] lhDdf nufPsf lyP eg] cGo
rf]/x¿ °/f/ eP. To; a]nf dlGb/sf] 9f]sfdfly /x]sf] u?8sf] d"lt{ / sdnsf] °"n
rf]/L ePsf] lyof]. rf]/x¿af6 tL d"lt{ k|x/Ln] h°t u/] klg cem} l°tf{ gu/]sf]
:yfgLo JolQmx¿n] atfP. clt k|frLg /
snfTds d"lt{x¿ /x]sf] jfs'klt gf/fo0f dlGb/df rf]/x¿n] cfvf uf8]kl5 :yfgLo
afl;Gbfn] k|x/L sfof{no, gu/kflnsf tyf u[xdGqfnodf k'uL ;'/Iffsf] plrt k|aGw ldnfpgsf]
nflu cg'/f]w u/] t/ st}af6 ;sf/fTds hjf° kfpg ;s]gg\. cGTodf :yfgLo afl;Gbf cfzaxfb'/
s';Lsf] ;lqmotfdf ;a};u rGbf p7fP/ dlGb/nfO{ °nfd] af/n] 3]g]{ / tfNrf nufpg]
sfd eof]. sflQssf] cGTolt/
l/kf]l6{ªsf] nflu ;fwgf k|ltlglw ;f] dlGb/ kl/;/df k'Ubf cfzaxfb'/n] eg] rf]/x¿n]
clt g} u/]. klxn] ;Qndf n's]/ rf]g]{ k|of; ug]{ u/]sf]df b'O{ dlxgfcl3 dlGb/sf] blIf0fkl§
/x]sf] kvf{n aflx/af6 g} Kjfn kf/]/ leq k;]. s/fpbf klg gefUg] / xltof/n]
cfqmd0f;d]t ug]{ b':;fx; u/]kl5 6f]naf;Lx¿;u %!) ?lkof p7fP/ af/
nufof}+. olt ubf{ klg dlGb/ k"0f{ ;'/lIft eof] eGg eg] ;ls+b}g. rf]/x¿sf cTofw'lgs
xltof/x¿n] oL °nfd] 8G8L / tfNrf °'6fpg klg ;S5g\. :yfgLo JolQmx¿sf]
cf?gf] ;Dkbfk|ltsf] cg'/fu, ;r]ttf / ;lqmotfs} sf/0f jfs'klt gf/fo0fsf] d"lt{
rf]l/gaf6 clxn];Dd ar]sf] cfzaxfb'/ atfp5g\. clxn] klg 6f]nsf cfOdfO{,
s]6fs]6Lx¿ cf/fdn] ;'Tg kfPsf 5}gg\. /fte/ ;ts{ eO{ s/fP/ a:g'k5{ pgn] eg]. jfs'klt gf/fo0f
dlGb/sf] 36gf t Pp6f pbfx/0f dfq xf]. pkTosfsf k|frLg d7dlGb/x¿af6 d"lt{ rf]/L
/ rf]/L k|of;sf va/x¿ lbgx' ;'Ggdf cfO/xG5g\. /fhwfgL ;x/ ePsf] / k|frLg tyf snfTds
d"lt{x¿ k|z:t /x]sfn] pkTosfsf d"lt{x¿ x/fPsf ;dfrf/n] a9L dxj kfp5g\.
pkTosfaflx/sf d7dlGb/ tyf u'Dafaf6 klg k|frLg snfs[ltx¿ rf]/L x'g] u/]sf 5g\. g]kfn
clw/fHoe/af6 xfn;Dd slt k|frLg d"lt{x¿ rf]/L eP, To;sf] cflwsfl/s tYofª\s st} 5}g.
Psfw cGj]ifsn] vf]hL u/L k|df0f h'6fPsf d"lt{x¿ klg ;of}+sf] ;+Vofdf 5g\. g]kfnsf
rlr{t cGj]ifs n}gl;+x jfª\b]nn] ;g\ !(*( df k|sflzt u/]sf] k':ts :6f]n]g Od]h]h c°
g]kfndf sl/a b'O{ ;oj6f rf]l/Psf d"lt{x¿sf] lrq;lxt j0f{g ul/Psf] 5. ;f]xL ;fn
hd{g cGj]ifs h'u]{g ;Lsn] klxn] hd{gL / kl5 c+u|]hLdf k|sflzt u/fPsf k':ts b u8\;
cf/ lnleª b sG6«L df klg g]kfnaf6 rf]l/Psf d"lt{x¿sf] rrf{ ul/Psf] 5. cGj]ifsx¿sf
cg';f/, ljb]zLx¿sf nflu g]kfn @))& ;fndf v'nf ePkl5 d"lt{ rf]/Lsf] qmd ;'? ePsf]
xf]. jl/i7 cGj]ifs jfª\b]nsf cg';f/, s]xL ljb]zLx¿n] g]kfnsf snfs[ltx¿af/] k':tsx¿
n]v]kl5 g]kfnL snfsf] dxj °}lnPsf] / To;af6 k|efljt eO{ ljZjsf snf ;+u|xstf{x¿
g]kfnL d"lt{ h;/L x'G5 ;+u|x ug{ pT;'s ePsf x'g\. To; qmddf pgLx¿n] ul/a
g]kfnLx¿nfO{ dfWod agfP/ Pjd\ g]kfnsf k|x/Lk|zf;g tyf /fhgLlts g]tfx¿;DdnfO{
k|efjdf kf/]/ d"lt{ rf]g]{ sfo{ u/]sf 5g\. vf;u/L k~rfotL zf;gsfnsf] dWo / cGTolt/
d"lt{ rf]/Lsf 36gfdf cTolws j[l4 ePsf] lyof]. cGj]ifs jfª\b]nsf
cg';f/, g]kfnL snfaf/] klxnf] k':ts n]Vg] hd{g ljb'ifL :6«]nf Sofdl/;sf] g]kfnL
snfsf] cWoog zLif{s k':ts c+u|]hLdf k|sflzt ePkl5 o'/f]lkogx¿n] g]kfnL snfsf] dxj
a'em]sf x'g\. ;g\ !(^$ df To; k':ts k|sflzt ePkl5 cGo snf cGj]ifsx¿ klg g]kfnL snfk|lt
cWoog ug{ ?lr b]vfpg yfn]. To;sf] !) jif{kl5 ef/tsf snf cGj]ifs tyf So'/]6/ 8f= k|tfk
cflbTo kfnn] b cf6{ c° g]kfn gfds k':ts b'O{ efudf k|sflzt u/]. To;af6
ljb]zLx¿ g]kfnL snfk|lt emg\ cfslif{t aGb} uP. g]kfnL k|frLg
d"lt{x¿af/] ljb]zL n]vsn] rf;f] b]vfP/ k':ts n]Vg yfn]kl5 jl/i7 snfsf/ n}gl;+x
jfª\b]nn] klg o;k|lt rf;f] b]vfpg yfn]. >L % dx]Gb|sf] cg'/f]wdf g]kfn cfPkl5
;flxTosf/ sdndl0f bLlIftn] eg]sf s'/f jfª\b]nn] ;lDemP. hUuf lsGg] p2]Zon] kf6glt/ 8'ln/xbf
bLlIftn] eg]sf lyP oxfsf] x/]s 9'+ufdf snf n's]sf] 5, To;sf] cGj]if0f
ug]{ xf] eg] w]/} /x:ox¿ v'Ng ;S5g\. @)!* ;fnb]lv g}
cGj]ifs jfª\b]n Ps hgf ;xfossf ;fy Sofd]/f af]s]/ sf7df8f}+ pkTosfsf x/]s 6f]n /
uNnLx¿df 3'Db} d"lt{sf °f]6f] lvRg] tyf ltgsf] k|frLgtf Pj+ Oltxf;sf] cWoog ug{
yfn]. jfª\b]nn] g]kfnsf d"lt{x¿sf] clen]v tof/ kfb}{ ubf{ d"lt{ rf]/Lsf] qmd
klg tLj| ultdf a9\b} uof]. d"lt{ rf]l/Pkl5 pgn] To; :yfgsf] °f]6f] klg lng yfn]. To;} ;do cyf{t\
;g\ !(^( df jfª\b]n k"mn a|fO6 ljåt\j[lQ kfO{ cWoog e|d0fsf] nflu cd]l/sf uP.
e|d0fsf] l;nl;nfdf Sofln°f]lg{ofdf /xbf pgnfO{ Ps hgf cd]l/sL snf ;+snsn]
/flqef]hsf] nflu lgDTofP. x]/f]N8 gfdsf tL cd]l/sLn] vfgf vfO;s]kl5 cf°"nfO{
pgsf] ;'Tg] sf]7fdf nuL sk8fn] 5f]lk/fv]sf] Ps d"lt{ b]vfPsf] atfpb} jfª\b]nn]
eg] d"lt{ b]Vgf;fy g]kfnaf6 rf]/L ePsf] eGg] d}n] lrlgxfn]+. pgn] ;fx'tL
u/]/ g]kfnsf] xf]< slt jif{ k'/fgf] xf]nf< eg]/ k|Zg u/]. kl5 d g]kfn kms]{kl5 cf?gf]
°fOn kN6fP/ x]bf{ Tof] s'De]Zj/sf] pdfdx]Zj/sf] d"lt{ /x]5. g]kfnL snfaf/]
cWoog ug]{ hd{g gful/s h'u]{g ;Lsn] Ps uf]i7Ldf eg]sf lyP sf7df8f}+
pkTosfleqaf6 pRrsf]l6sf cGt/f{li6«o:t/sf b'O{ ltxfO{ d"lt{x¿ rf]/L eO;s]sf 5g\.
ljZjsf sl/a $) j6f ;+u|xfnox¿ g]kfnL snfs[ltn] el/Psf 5g\. snfsf/ tyf cGj]ifs
8f= /fds'df/ ef}sfhL klg cWoog e|d0fsf] qmddf cf°"n] s}of}+ d'n'ssf ;+u|xfno tyf
JolQmut ;+u|xstf{sxf klg g]kfnL d"lt{ tyf k|frLg lrqsnf, yfGsf Pj+ x:tlnlvt
k':tsx¿ e]l6Psf] cg'ej ;'gfp5g\. o'/f]k, cd]l/sfsf ;+u|xfnox¿sf] e|d0f ubf{ g]kfnL
snfs[ltx¿ b]vfpb} To;sf Oltxf; ;f]lwPsf tLtf] cg'ej 8f= ef}sfhLn] klg ;ufn]sf
5g\. o;} ;Gbe{df
hd{gLsf] aln{g cf6{ Do'lhodsf] e|d0f ubf{ cf°"n] ef]u]sf] cg'ej ;'gfpb} 8f=
ef}sfhLn] eg] Toxfsf] OlG8og ;]S;gdf /x]sf] ! ;o *) l°6 nfdf]
leQ]lrq b]vfpb} To;sf] af/]df atfpg dnfO{ elgof]. g]kfnaf6} rf]/L ePsf]n] g]kfnL
cGj]ifsaf6 gof s'/f v'Nnf eg]/ pgLx¿n] k|Zg u/]sf /x]5g\ t/ d}n] To:tf] lrq g]kfndf
st} b]v]s} lyOg. cWoog ;s]/ ;g\ !(*) df g]kfn ks]{kl5 To:tf] P]ltxfl;s dxjsf]
lrq sxfsf] xf]nf egL vf]hL k;]+. Ps lbg vf]hLs} qmddf eQmk'/sf] tn]h' dlGb/leq k;]+.
Toxf lrq c8\ofpg] x's lyof] t/ lrq lyPg. k'hf/Lx¿nfO{ ;f]Wbf leQfsf] nDafO ! ;o *)
l°6 ePsf] atfP. To;kl5 dfq d :ki6 eP, Tof] lrq tn]h'af6} rf]/L ePsf] /x]5. g]kfnaf6 dfq x}g,
pklgj]zsfndf o'/f]lkogx¿n] Pl;of tyf cl°|sf dxfb]zaf6 k|z:t snfs[ltx¿ n'6]/ nu]sf
lyP. pklgj]zsfnsf] cGTokl5 pgLx¿n] rf]/Lsf snfs[ltx¿ leofpg yfn]sf cGj]ifsx¿sf]
7x/ 5. Pl;ofclk|msfaf6
rf]l/Psf d"lt{x¿ ;a} l°tf{ ug]{ xf] eg] o'/f]k, cd]l/sfsf ;+u|xfnox¿ l/Qf
x'G5g\ 8f= ef}sfhLsf] bfaL 5. cf?gf] b]zaf6 rf]/L ePsf snfs[ltx¿ l°tf{
Nofpg] cleofg ljZjd} ;~rfng eO/x]sf] 5. /fhgLlts, s'6gLlts tyf hgbafad"ns sfo{qmdx¿
tL b]zn] hf/L /fv]sf 5g\ t/ g]kfndf ;/sf/L:t/af6 To:tf sfo{x¿ gePsf] lj1x¿ atfp5g\.
rf]/Lsf d"lt{x¿;DaGwL jfª\b]nsf] k':ts k9]/ @)%^ ;fn ebf}df cd]l/sfsf] Sofln°f]lg{ofsf
;+u|xstf{n] $ j6f d"lt{ l°tf{ u/]sf lyP. To;df ;/sf/L kxneGbf klg ;+snssf]
:jljj]sn] sfd u/]sf] lyof]. o;} k|;+udf 8f= ef}sfhL eG5g\ o'/f]k]nLcd]l/sLx¿n]
cf°"nfO{ ;Eo 7fG5g\ eg] rf]/]/ NofOPsf ;Dk"0f{ d"lt{x¿ l°tf{
ug'{k5{. rf]l/Psf d"lt{x¿ l°tf{ ug{sf] nflu bafad"ns sfo{qmdeGbf
d}qLk"0f{ jftfj/0faf6 ;lhnf] kg]{ wf/0ff klg 8f= ef}sfhL /fV5g\. ljZjsf ;f+:s[lts
;Dkbf ;+/If0fdf / rf]/L lgsf;L x'gaf6 arfpg ;lqmo ;+o'Qm /fi6« ;+3Lo lgsfo o'g]:sf]sf]
k|wfg sfof{no /x]sf] °|fG;sf] k]l/;df g]kfnL k'/ftfljs j:t'x¿ kfOg] k;n /x]sf]
hfgsf/L °|fG;sf nflu k"j{/fhb"t tyf o'g]:sf]sf nflu g]kfnsf] t°{af6
k"j{ :yfoL k|ltlglw s]zj/fh emfn] lbPsf 5g\. k]l/;sf] 6«f]d cl/G6, @( PleGo'df
/x]sf] pQm k;naf6 lbgx' g]kfnL k'/ftfljs j:t'x¿sf] vl/blaqmL x'bf
klg cGt/f{li6«o ;lGw;Demf}tfcg';f/ ltgnfO{ °sf{pg] kxn gePsf]df
k"j{/fhb"t emf lvGgtf k|s6 u5{g\. ;g\ !((#÷($ df cf°"
k|mfG;sf] /fhb"t 5bf o'g]:sf]cGtu{t :yflkt cGt/;/sf/L ;ldltsf] a}7sdf g]kfnaf6
rf]l/Psf d"lt{x¿ l°tf{ ug{ cGt/f{li6«o ;d'bfo;u clkn u/]sf] :d/0f ;'gfpb}
pgn] eg] cGo b]zsf k|ltlglwx¿n] rf]l/Psf d"lt{;DaGwdf Pp6f lglZrt
k|lqmof k"/f u/L t:jL/;lxt °f/d e/]/ o'g]:sf]df bfaL u/]df Tof] t:jL/ ;+;f/el/sf
OG6/kf]n sfof{nox¿df 3'dfpg] Joj:yf 5. st} To:tf d"lt{ e]l6Pdf l°tf{ ug]{ kxn
o'g]:sf]n] ug]{ hfgsf/L u/fOof]. To;kl5 emfn]
k//fi6« dGqfnodf°{t k'/ftj ljefunfO{ x/fPsf d"lt{sf] k|lqmof k'¥ofP/ bfaL
ug{ lr7L n]v]. *÷( dlxgf;Dd To;sf] s'g} hjf° gcfPsf], To;kl5 n}gl;+x jfª\b]nsf]
:6f]n]g Od]h]h k':ts x]/]/ ;f]xLcg';f/ sf/afxL a9fpg'xf]nf eGg] lr7L cfPsf]
pgn] atfP. o;}u/L ;g\
!((^÷(& lt/ JolQmut ;+u|xstf{x¿n] k|mfG;df snf k|bz{gL u/]sf / To;df g]kfnaf6 rf]/L
ePsf d"lt{ ;dfj]z u/]/ Sof6nu g} 5fk]kl5 Sof6nu lsg]/ g]kfndf k7fpbf klg oxfaf6
s'g} kxn gePsf] u'gf;f] klg pgn] kf]v]. cflwsfl/s ;/sf/Lkq / rf]/Lsf] k|df0f
gk'¥ofPdf tL d"lt{x¿ bfaL ug{ g;lsg] x'bf cf?g} k'/ftfljs j:t'x¿
a]rlavg ePsf] x]g{ afWo eP pgn] eg]. o'g]:sf]cGtu{t
o'lg8«f]O6 gfds ;+:yfn] s'g} b]zsf] k'/ftfljs j:t'x¿ csf]{ b]zdf ePsf] k|df0f;lxt
d'2f xfn]df l°tf{ ug{ ;Sbf] ;xof]u ug]{ u/]sf] 5. tL b]znfO{ o'g]:sf]df°{t bafa
x'g] x'bf ;/sf/L tyf lghL ;+sngdf /x]sf sltko d"lt{x¿ clk|msL Pj+ Pl;ofsf s]xL
b]zn] l°tf{;d]t lnO;s]sf] lj1x¿ atfp5g\. x/fPsf d"lt{af/] °f]6f];lxt
o'g]:sf]df lgj]bg lbPdf p;n] To;sf] kf]:6sf8{ 5fkL ;+;f/el/ °}nfpg] sfo{ klg ub}{
cfPsf] 5. g]kfnaf6 x/fPsf / kfOPsf s]xL d"lt{sf kf]:6sf8{ klg xfn;fn} o'g]:sf] /
g]kfn ko{6g af]8{sf] ;+o'Qm k|of;df k|sflzt ePsf 5g\. k'/ftj
ljefusf k"j{dxflgb]{zs 8f= ;f°No cdfTo cf?gf] sfo{sfndf g]kfnaf6 rf]/L ePsf
d"lt{ l°tf{ ug]{ ;DaGwdf k|z:t kxn ePs} sf/0f cd]l/sfdf k'u]sf rf/j6f d"lt{
l°tf{ x'g ;s]sf] atfp5g\. d"lt{ l°tf{sf] kxn 8f= cdfTosf] sfo{sfndf eP
klg tL g]kfndf eg] k'/ftj ljefusf] dxflgb]{zs Cl4afaf k|wfg x'bf @)%^ ebf} !
ut] lelqPsf lyP. Tolt a]nf l°tf{ ePsf d"lt{df °lk{ª sdnkf]v/Lsf] !@ cf}+
ztfAbLsf] ;/:jtL d"lt{sf] lz/, x\o'dt6f]nsf] !) cf}+ ztfAbLsf] u?8f;g lji0f', leG5]
jxfnsf] gjf}+ ztfAbLlt/sf] a'4d"lt{ / kgf}tL lqj]0fL3f6sf] !$ cf}+ ztfAbLlt/sf]
;"o{d"lt{ /x]sf 5g\. l°tf{ ePsf oL ;a} d"lt{ /fli6«o ;+u|xfno 5fpgLdf
/flvPsf 5g\. lgs} nfdf] k|lqmof
k"/f u/]kl5 dfq tL d"lt{x¿ g]kfn kls{Psf lyP. @)%$ ;fnsf] cGTolt/ cd]l/sfl:yt
Sofln°f]lg{ofsf] n;PGhn; sfpG6L Do'lhodsf Pl;of ljefusf k|d'v 8f= k|tfkcflbTo kfnn]
n}gl;+x jfª\b]nnfO{ °f]g u/L gfd atfpg grfxg] Ps hgf cd]l/sL ;+u|xstf{n] g]kfnaf6
rf]l/Psf d"lt{ l°tf{ ug{ rfx]sf] hfgsf/L u/fP. Tof] ;"rgf k'/ftj
ljefusf tTsfnLg dxflgb]{zs 8f= cdfTonfO{ lbO{ ;/sf/L cleofg rfNg cfu|x u/]. To;kl5 8f=
kfnnfO{ ;/sf/sf] t°{af6 k'/ftjaf6 lr7L n]lvPsf] / kl5 cd]l/sfl:yt g]kfnL
/fhb"tfjf;sf] ;d]t kxndf tL d"lt{ g]kfn lelqPsf lyP. To;cl3 @)%#
j}zfvdf nG8gsf] lxGy|f] ljdfg:yndf a]jfl/; cj:yfdf °]nf k/]sf g]kfnsf k|frLg k|:t/
d"lt{x¿ klg a]nfotl:yt g]kfnL /fhb"tfjf;sf] kxndf l°tf{ ePsf lyP. tL
d"lt{x¿ 7"nf ePsfn] xjfO{ dfu{af6 geO{ :yndfu{af6 ef/tsf] af6f] x'b}
nluPsf] x'g;Sg] cg'dfg ljZn]ifsx¿sf] 5. g]kfnsf w]/}h;f] d"lt{x¿ ef/taf6
cfPsf vfnL 6«s / cfon 6\ofª\sdf n'sfO{l5kfO{ sf]nsftf, d'DaO{sf] aGb/ufx x'b}
aflx/ hfg] u/]sf 5g\ 8f= cdfTo eG5g\. lqe'jg ljZjljBfno g]kfnL Oltxf;, ;+:s[lt
/ k'/ftj ljefusf k|d'v k|f= /fdlgjf; kf08] ljb]zL s"6gLlt1x¿af6 g]kfnsf
d"lt{x¿ aflxl/g] u/]sf] bfaL ub}{ eG5g\ s'6gLlts Aofux¿ klg r]shfr
ug]{ k/Dk/f a;fNg'k5{. k|f= kf08]n] o'/f]k, cd]l/sfdf ;/sf/L:t/d} rf]/Lsf snfs[ltx¿
leofpg k|f]T;flxt ul/g] / cf?gf] b]zaf6 aflx/ hfnf eGg] s'/fdf eg] ;r]t /x]sf x'bf
rf]/L eP/ nluPsf d"lt{x¿ lkmtf{ ug{ Tolt ;lhnf] gePsf] hfgsf/L klg lbP. pgn] eg]
ljb]lzPsf d"lt{ lkmtf{ lng pgLx¿sf] bofdf dfq lge{/ x'g'k/]sf] 5, xfd|f]
bafan] s]xL ;Lk nfUb}g. lsgls cd]l/sf, hd{gL, hfkfgh:tf b]zx¿n] ;+o'Qm /fi6«;+3sf]
k'/ftfljs j:t'x¿ lkmtf{ ug]{ ;DaGwL ;lGwdf x:tfIf/ g} u/]sf 5}gg\. ;fwfgfn]
d"lt{rf]/L;DaGwL cWoog ul//x]s} ;dodf klg ljleGg :yfgdf k|frLg d"lt{x¿ rf]l/g
k'u]. tLdWo] s]xLnfO{ k|x/Ln] °]nf kfg{ ;Sof] eg] cGo clxn];Dd e]l6Psf 5}gg\. tLdWo] eQmk'/l:yt
P]ltxfl;s rfu'gf/fo0f dlGb/af6 e"kfn]Gb| dNnsf] sl/a tLg ;o jif{ k'/fgf]
d"lt{ / To;;u} cGo k'/ftfljs dxjsf j:t'x¿ rf]/L ePsf] 36gf lgs}
rlr{t /x\of]. ut ebf} !& ut] /flt ! ah]sf] ;dodf gf6sLo 9+un] tL k'/ftfljs j:t'x¿
rf]/L ePsf lyP. $) hgf u'7L
;+:yfgcGtu{tsf rf}sLbf/, k|x/L tyf :yfgLo JolQmx¿;d]t dlGb/sf] ;Qndf ;'Tg] u/]sf eP klg
tL ;a}sf] cfvf 5n]/ rf]/x¿ d"lt{ rf]/L ug{ ;kmn ePsf lyP. rf]/x¿n] g]kfn
;+jt\ *@$ df :yflkt sflGtk'/ /fhf e"kfn]Gb| dNnsf] ;'gsf] hnk nufOPsf] d"lt{,
dlGb/df /x]sf] rGbf afs;, blIf0ftkm{ /x]sf] l5Ggd:tf dlGb/sf] tf]/0fdf /x]sf] sfnL /
e}/jsf] d"lt{;d]t rf]/L u/]sf lyP. o;sf] ;fy} blIf0ftkm{ cjl:yt dxfb]j dlGb/sf] aflx/
6fluPsf] sLlt{d'v e}/jsf] d"lt{ pKsfP/ ?oflslbPsf lyP. dlGb/df rf]/L
ePsf] e"kfn]Gb| dNnsf] d"lt{ h+undf n'sfO/flvPsf] cj:yfdf km]nf k/] klg cGo
k'/ftfljs j:t'x¿ rf]/x¿n] ufoa kf/], rf]/x¿ klg kqmfp kg{ ;s]gg\. rfu'gf/f0f
dlGb/af6 To;cl3 klg @)#@ ;fndf s[i0fsf] P]ltxfl;s d"lt{, @)## ;fndf sLn]Zj/ dxfb]jsf]
d"lt{, @)#& ;fndf ;"o{sf] d"lt{, @)#* ;fndf e08f/df /fVg] ul/Psf]
d"n d"lt{sf] 6fpsf];d]t rf]l/Psf lyP. tL cem} km]nf kg{ ;s]sf 5}gg\. o;}u/L eujfg\
uf}tda'4sf] ;a}eGbf 7"nf] ci6wft' /x]sf] gjnk/f;Lsf] /fdu|fd gu/kflnsf j8f g+= &
l:yt /fdu|fd :t"kdf % jif{cl3 hfkfgL wfld{s ;+:yf a';L gf] sfO{ /]·]hL
n] :yfkgf u/]sf] % lkm6 cUnf] 9nf]6sf] d"lt{ ut sflQs @% ut] /flt !! ah]sf] ;dodf
rf]/L ePsf] lyof]. 9nf]6sf] sdnsf]
km"ndf /x]sf] sl/a % lSjG6n tf}n ePsf] ;f] d"lt{ klg b'O{ hgf ;'/IffsdL{sf] cfvf
5n]/ rf]g{ rf]/x¿ ;kmn ePsf lyP. hUuf, dlGb/ / d"lt{ :yfkgf ug{ pQm hfkfgL wfld{s
;+:yfn] s/f]8f}+ vr{ u/]sf] atfpb} /]·]hL sf g]kfn zfvf cWoIf hut/fh
zfSon] ;fwgf;u eg] d"lt{ rf]/Lsf] ;dfrf/ ;'g]/ ;+:yfsf
s]Gb|Lo cWoIf /]egg /f]hL dfT;'df]tf] ;fx«} b'Mlvt x'g'eof]. o;af6 g]kfnsf] 5ljd} bfu
nfUg] sfd ePsf] 5. eQmhgx¿sf] lbgx'
cfjthfjt eO/xg] pQm dlGb/sf] d"lt{ rf]l/Pkl5 clxn] ;'g;fg 5fPsf] 5.
rf]l/gf;fy k|x/Ldf va/ ul/Psf] eP klg xfn;Dd d"lt{ km]nf kg{ ;s]sf] 5}g.
hfkfgL ;+:yfn] n'lDagL ljsf; sf]ifnfO{ x:tfGt/0f ul/;s]sf] dlGb/sf] ;'/Iff k'/ftj
ljefu tyf ;/sf/L lgsfon] ug'{kg]{ s'/f zfSon] atfP. eQmk'/sf] dWok'/
l7dLl:yt afns'df/L dlGb/cufl8 /x]sf] !% lkm6 cUnf] snfTds :j0f{do'/ ut j}zfvdf rf]/L
ePsf]df sflQs @^ ut] rf]/;lxt k|x/Ln] hkmt u/]sf] lyof]. pkTosf k|x/L sfof{nosf k|d'v
k|x/L gfoa dxflg/LIfs cf]dljqmd /f0ffsf] lgb]{zg / pkTosf ck/fw cg';Gwfg zfvfsf k|d'v
k|x/L pk/LIfs zf/bfeQm /+lhtsf] ;lqmotfdf ul7t ljz]if cg';Gwfg 6f]nLn] nfdf] ;dosf]
cg';GwfgkZrft\ rf/ ;o jif{ k'/fgf] ;f] do"/sf] d"lt{ km]nf kf/]sf] lyof]. u|fxs ag]/
d"lt{ lsGg] axfgf agfO{ ;f] d"lt{ hkmt ug{ ;lsPsf] k|x/Ln] hgfPsf] 5. If]qkf6L,
9Nsf]l:yt k|]d nfdfsf] sf]7fdf pQm d"lt{ lsga]r ug]{ ;xdlt ePkl5 k|x/L pQm :yfgdf
k'uL ;xdlt ePsf] @% nfv ?lkof lnP/ cfPsf] ljZjf; kf/]sf] lyof]. kqmfp kg]{ cleo'Qmx¿df
k|]d nfdf, vf]6fª 3/ eO{ aNv' a:g] k|r08 /fO{ / nlntk'/ leG5] jxfnsf d'Qm/fh jh|frfo{
/x]sf 5g\. x/fPsf] ^ dlxgf
lalt;Sbf klg pQm do"/sf] d"lt{ km]nf gk/]kl5 l7dL lbu' 6f]nsf u0f]zaxfb'/
k|hfklt / pgsL kTgL cfzfdfof k|hfkltn] cf?gf] lghL vr{df To;sf] k|lt¿k lgdf{0f u/L sflQs
@ ut] :yfkgf u/fPsf lyP. krkGg lsnf] tfdfåf/f lgld{t ;f] d"lt{df ^ tf]nf ;'gsf] hnk
nufOPsf] lyof]. k'/fgf] d"lt{
e]l6Pkl5 ca ;f] :yfgdf klxn]s} d"lt{ /flvg] / alg;s]sf] gofnfO{ klg st}
k|lt:yflkt ul/g] hfgsf/L u'7L ;+:yfgsf k|zf;s d'lQmgfy zdf{n] lbP. o;}u/L k'/ftj
ljefusf k|d'v k'/ftj clws[t z'qm;fu/ >]i7 klg x/fPsf d"lt{ e]l6Pdf klxn]s}
:yfgdf k|lt:yfkgf ul/g] gLlt / k/Dk/f /x]sf] t/ To;sf] nflu :yfgLo hgtf / ;'/Iff lgsfon]
;'/Iffsf] lhDd]jf/L lng'kg]{ atfp5g\. To;f] ePdf ljb]zaf6 lkmtf{ ePsf jf :jb]zd}
k|x/Ln] hkmt u/]sf d"lt{x¿ klg oyf:yfgdf /fVg lbOg] hfgsf/L klg >]i7n] lbP. cf?gf k'vf{n]
l;h]{sf k|frLg ;Dkbfx¿ rf]/L x'g yfn]kl5 wd{eL? :yfgLo afl;Gbfx¿ lrlGtt x'g' :jfefljs
xf]. ;f]xL lrGtfs} sf/0f s]xL 6f]nsf :yfgLo JolQmx¿ rf]l/Psf / tf]l8Psf ;Dkbfx¿
k'g:yf{kgfdf h'6]sf pbfx/0fx¿ klg kfOG5g\. log}dWo] sf7df8f}+ dxfgu/kflnsf j8f g+= @*
>L3M dxfljxf/sf :yfgLo JolQmx¿n] b]vfPsf] ;ts{tf c¿sf nflu klg cg's/0fLo ag]sf] 5. k/Dk/fut dNnsfnLg
sf7df8f}+sf] kl/;/df ;aeGbf 7"nf] dflgPsf] ;f] r}Toaf6 s]xL jif{ cl3b]lv
d"lt{x¿ x/fpb} cfPsf lyP. :t"kdflysf] k~ra'4sf] d"lt{ ljxf/ kl/;/d}
/x]sf] clhdf dlGb/sf] 6'+8fndf cjl:yt ;'gsf] df]nDdf nufOPsf] k~ra'4sf] d"lt{ tyf
cf;kf;sf cGo d"lt{;d]t x/fpg yfn]kl5 :yfgLo afl;Gbfx¿n] k|x/L u'xf/] / ;DalGwt
dGqL;Dd rf]l/Psf ;Dkbf vf]hL ul/lbg tyf rf]/L x'gaf6 arfpg u'xf/] klg ;sf/fTds sfd x'g
;s]g. To;kl5 g3njf;Lx¿
rGbf p7fP/ rf]l/Psf d"lt{x¿sf] k'g:yf{kgf ug]{ / :t"ksf] hL0ff]{åf/f tyf
;'/Iffdf h'6]. :yfgLo jof]j[4 ;fg'dfof zfSon] ;j{k|yd Ps nfv ?lkof /fv]/ sf]if v8f
u/]kl5 ;xof]u ug]{x¿sf] nx/ g} nfu]sf] 5. Ps dlxgfleq} sf]ifdf * nfv ?lkof hDdf
eO;s]sf] hfgsf/L >L3M ljxf/ ;'wf/ tyf a'4k|ltdf lgdf{0f ;ldltsf ;b:o ;lrj u'o/Tg
zfSon] lbPsf 5g\. :yfgLo Jofkf/L,
pBf]uklt, ;dfh;]jL tyf ;j{;fwf/0f hgtfaf6 k|fKt ;xof]uaf6 dxfljxf/ kl/;/df ljzfn
a'4k|ltdfsf] lgdf{0fsfo{ klg yflnPsf] 5. sl/a !) lkm6 pRrfOsf] x'g] ;f] a'4k|ltdfsf]
lgdf{0f kf6gsf d"lt{sf/ nf]s/fh jh|frfo{n] ul//x]sf 5g\. d"lt{ / dlGb/;d]t
lgdf{0f ug{ sl/a @) nfv ?lkof vr{ nfUg] cg'dfg ul/Psf] 5. o;}u/L >L3M ljxf/;u}
/x]sf] wd{sLlt{ ljxf/sf] k'glg{df0fsfo{ klg clGtd r/0fdf k'u]sf] 5. o;sf] k'glg{df0f{df Ps
hgf k|ltli7t Jofkf/Ln] ! s/f]8 @% nfv ?lkof ;xof]u u/]sf] ;b:o;lrj zfSon]
atfP. >L3M ljxf/sf]
k'glg{df{0fsfo{ ;DkGg eO;s]kl5 ljxf/sf] ;'/Iff k|aGw dha't kfg]{ of]hgf klg ;ldltn]
agfPsf] 5. zfSon] lbPsf] hfgsf/Lcg';f/ ljxf/ k|j]zsf] b'O{lt/ /flt tfnf nufpg ldNg]
lsl;dsf] 9f]sf /fVg] / kfnf]kx/fsf] Joj:yf ul/g]5. dlGb/sf s'g} ;fdfg
lxgfldgf u/]df jf To:tf] kfk dfq lrtfPdf klg Tof] JolQm gs{df kg]{ jf tTsfn /ut 5fb]/ dg]{
wfld{s ljZjf; lj:tf/} 6'6\b} hfbf klg d"lt{rf]/Lsf 36gf al9/x]sf] eQmk'/sf
;+:s[ltljb\ tyf Oltxf;sf/ nLnfeQm d'g+sdL{ atfp5g\. klxn] b]ptf;u
af]Ng;d]t ;lsGYof]. ;dosf] kl/jt{g;u} Tof] x6] klg d"lt{rf]/ / eujfg\k|lt cgfb/
ug]{x¿n] 3'df}/f] kf/fn] ;hfo kfPsf 5g\, d'g+sdL{ eG5g\ d"lt{ rf]g]{sf]
zfvf;Gtfg g} ;vfk ePsf] klg d}n] b]v]sf] 5'. tfhf pbfx/0fsf] nflu ckmuflg:tfgsf
tflnjfgx¿nfO{ g} lnpm g, pgLx¿n] jfldofg a'4sf d"lt{ Wj:t kf/]sf] s]xL kl5 g}
Toqf] ljkb\ a]xf]g'{k¥of]. b]zsf] snf;+:s[lt,
;Dkbf nf]k u/fpg] jf rf]/L u/fpg]nfO{ s'g} b]zdf xftv'§f sf6\g] / st} t d[To'b08sf] ;d]t
;hfo ePsf] pNn]v ub}{ k"j{/fhb"t s]zj/fh emf g]kfndf klg xb};Ddsf] ;hfosf]
Joj:yf x'g'kg]{ atfp5g\. b]zsf] snf;+:s[lt nf]k u/fpg]nfO{ dfof ug'{x'b}g.
P]gdf ;+zf]wg u/]/ s8f ;hfosf] Joj:yf u'g{k5{ emfsf] ;'emfj 5. d"lt{
rf]/L ug]{ jf Iflt k'¥ofpg]nfO{ ;j{:jx/0f tyf cfhLjg sf/fjf;sf] ;hfo lbg] sfg'g
agfpg'kg]{ s'/f klg emf atfp5g\. ;+:s[ltljb\ 8f=
;fkmNo cdfTo g]skf -dfcf]jfbL_ n] ^ jif{cl3b]lv ;'? u/]sf] ;z:q cfGbf]ngsf qmddf dlGb/ tyf
d"lt{ tf]8kmf]8;d]t u/]sf 36gfk|lt lrlGtt 5g\. ;+;f/sf s'g} klg sDo'lgi6n]
dlGb/ tf]8kmf]8 u/]sf 5}gg\. s;}n] u/]sf]df klg clxn] k5'tfPsf 5g\. rLgsf] ;f+:s[lts
qmflGttfsf Wj:t agfOPsf Zj]t k}uf]8fx¿ clxn] wdfwd k'glg{df{0f ul/+b}5g\ 8f=
cdfTo eG5g\. dlGb/ / d"lt{x¿ tf]8kmf]8 ePsf 36gfnfO{ uDeL/tf;fy lnO{ s8f sf/afxL ug{
/ ;'/Iffsf] plrt k|aGw ldnfpg 8f= cdfTosf] ;/sf/nfO{ ;'emfj 5. k|frLg d"lt{
;+/If0f P]g@)@& -;+zf]lwt @)$$_ df s;}n] d"lt{ gfz u/]df, eTsfPdf jf
rf]/]df @% xhf/b]lv ! nfv;Dd hl/jfgf, % b]lv !% jif{;Dd s}b jf b'j} ;hfo x'g] Joj:yf eP
klg clxn];Dd To:tf] ;hfo s;}nfO{ gePsf] hfgsf/x¿ atfp5g\. d"lt{ rf]/L
lgoGq0f ug{ / rf]l/Psf d"lt{x¿ k|fKt ug{ k'/ftj ljefu / k|x/Lsf] /fd|f] ;dGjo
x'g'kg]{ s'/f 8f= ;fkmNo cdfTo atfp5g\. t/ oL b'O{ lgsfoaLr dha't ;dGjo ePsf] kfOPg.
l/kf]l6{ªsf] l;nl;nfdf ;fwgf k|ltlglw k'/ftj ljefudf k'Ubf k|d'v k'/ftj
clws[t z'qm;fu/ >]i7 eQmk'/sf] do"/d"lt{ e]l6Psf] / /fdu|fdsf] a'4k|ltdf
rf]l/Psf] af/] cgle1 lyP. pgn] To;sf] hfgsf/L o;} k|ltlglwaf6 k|fKt u/]sf lyP. k|frLg d"lt{x¿
rf]l/gaf6 arfpg ljefun] s'g} kxn gu/]sf] s'/f klg clws[t >]i7n] :jLsf/]. ltgsf]
;'/Iffsf] nflu 5'§} ah]6 k|fKt gx'g] x'bf ;'/IffsdL{sf] Joj:yf ug{ g;lsg] afWotf
klg pgn] k|s6 u/]. dGqfnoaf6 k|fKt x'g] ;Lldt ah]6af6 v'Nnf¿kdf /x]sf d"lt{x¿nfO{
;lhn} rf]g{ g;Sg] lsl;dn] af/ nufpg], l;d]G6sf] cf8 /fVg] sfdx¿ eO/x]sf] hfgsf/L klg pgn]
lbP. k|frLg
d"lt{x¿ rf]l/gaf6 arfpg ljefun] s'g} kxn gu/]sf] s'/f klg clws[t >]i7n] :jLsf/].
ltgsf] ;'/Iffsf] nflu 5'§} ah]6 k|fKt gx'g] x'bf ;'/IffsdL{sf] Joj:yf ug{ g;lsg]
afWotf klg pgn] k|s6 u/]. dGqfnoaf6 k|fKt x'g] ;Lldt ah]6af6 v'Nnf¿kdf /x]sf
d"lt{x¿nfO{ ;lhn} rf]g{ g;Sg] lsl;dn] af/ nufpg], l;d]G6sf] cf8 /fVg] sfdx¿
eO/x]sf] hfgsf/L klg pgn] lbP. b}n]v, b'Nn',
hfh/sf]6h:tf lhNnfsf @)@% j6f ufpdf tyf sf7df8f}+ pkTosfsf ljleGg :yfgdf /x]sf
d"lt{x¿sf] /]s8{ /fVg] sfd ePsf] / /]s8{ /flvPsf d"lt{x¿ olb rf]/L ePdf
cGt/f{li6«o ;d'bfodf bfaL ug{ ;lhnf] kg]{ >]i7n] atfP. t/ /]s8{ /fVg] tl/sf k'/fg}
ePsf] pNn]v ub}{ pgn] eg] xfdL k'/ftfljs o'ud} 5f}+. g]kfnaf6 rf]/L eP/
o'/f]k, cd]l/sLx¿sf ;hfj6sf ;fwg ag]sf d"lt{x¿ Ps lbg cf?g} 7fpdf kmls{g]
ljZjf; ;+:s[ltljb\ tyf cGj]ifsx¿sf] 5. cGj]ifs h'u]{g ;Ls eG5g\ g]kfnaf6
x/fPsf snfs[ltx¿ ;w}+sf nflu x/fPsf x}gg\. tL s]xL ;dosf nflu dfq x/fPsf x'g\. Ps lbg tL
snfs[ltx¿ cjZo g]kfnd} kms]{/ cfpg]5g\. hd{g gful/s h'u]{gsf] ;f]rfOn] ;fsf/ ¿k
lnOlbP slt pQd x'g] lyof]. sf7df8f}+
pkTosfleqaf6 pRrsf]l6sf cGt/f{li6«o:t/sf b'O{ ltxfO{ d"lt{x¿ rf]/L eO;s]sf 5g\.
ljZjsf sl/a $) j6f ;+u|xfnox¿ g]kfnL snfs[ltn] el/Psf 5g\.d"lt{ ;'/Iff M
b]ptfs} e/f];fdf dWo/ftsf] ;dodf
dlGb/df 7fs7fs7's7'ssf] cfjfh / s]xL dflg;x¿ otfptf ;¥ofs;'?s u/]sf] ;'g]kl5
jfs'klt gf/fo0fsf] ;'/Iffy{ vl6Psf b\of] kf s[i0fk|;fb sflz5\jf Ao"lemP. pgn]
cf?gf tLg hgf ;xsdL{nfO{ klg p7fP. rf]/ / d"lt{ rf]/ / sflz5\jf olt dfq
s] af]n]sf lyP, rf]/x¿n] ;'/IffsdL{dfly g} 3fts xltof/;lxt hfOnfUg] t/v/ u/]. Ps zAb
af]ln;\ eg] xflglbG5' rf]x¿n] wDSofP. ;ftcf7 hgfsf] ;d"xdf cfPsf
rf]/x¿n] xftdf v's'/L, efnf, 5'/L, r'kL / 8G8Lx¿ lnPsf lyP. xltof/wfgL rf]/x¿sf] cufl8
rf/ hgf lgxTyf ;'/IffsdL{x¿sf] s'g} hf]/ rNg]jfnf lyPg. s[i0fk|;fbx¿ 8/n] y/y/ sfld/x]s}
a]nf :yfgLo JolQmx¿n] yfxf kfP. 3/sf em\ofnem\ofnaf6 dflg;x¿ s/fpg yfn]kl5 klg
rf]/x¿ c6]/ ul//x]s} lyP. 7"nf] xNnLvNnL ePkl5 dfq pgLx¿ Toxfaf6 s'n]nd
7f]s]. o;aLrd} rf]/x¿n]
dlGb/sf] leQfdf hl8t cK;/fsf] d"lt{ pKsfpg] k|of; ul/;s]sf lyP. cK;/f c8\ofpg
7f]lsPsf s]xL sLnf pKsfO;s]sf eP klg :yfgLo JolQmsf] ;ts{tfsf sf/0f rf]/x¿n] To;nfO{
n}hfg eg] kfPgg\. eQmk'/ gu/kflnsf
;"o{d9Ll:yt 3gf j:tLleq rf]sdf /x]sf] jfs'klt gf/fo0fsf] d"lt{ rf]/Lsf] k|of;
Tof] klxnf] lyPg. kl5Nnf] k6s ut ;fpg @ ut] ePsf] To; 8/nfUbf] 36gfcl3 klg dlGb/sf
;'/IffsdL{ / :yfgLo JolQmx¿n] s}of}+ k6s rf]/;u d'sflanf ul/;s]sf] gf/fo0f dlGb/sf]
7Ls cufl8 3/ ePsf nIdL;'Gb/ k|hfkltn] ;lDemP @)#@ ;fnotf o:tf] rf]/Lsf] k|of; cf7
k6s eO;s]sf] 5. klxn]klxn] rf]/x¿ dgf·] -vDkf_ h:tf b]lvg] eP klg kl5Nnf lbgx¿df
:yfgLo JolQmx¿;d]t ;+nUg ePsf] dlGb/sf ;'/IffsdL{n] atfP. @)$@ ;fn c;f/ @! ut] rf]/L x'bf
^& hgf rf]/x¿ cfPsf]df b'O{ hgf eQmk'/s} lyP. tLdWo] s[i0fs'df/ ufOh" /
s[i0fs'df/ u'Ho"nfO{ :yfgLo JolQmx¿n] kqmfp u/L k|x/Lsf] lhDdf nufPsf lyP eg] cGo
rf]/x¿ °/f/ eP. To; a]nf dlGb/sf] 9f]sfdfly /x]sf] u?8sf] d"lt{ / sdnsf] °"n
rf]/L ePsf] lyof]. rf]/x¿af6 tL d"lt{ k|x/Ln] h°t u/] klg cem} l°tf{ gu/]sf]
:yfgLo JolQmx¿n] atfP. clt k|frLg /
snfTds d"lt{x¿ /x]sf] jfs'klt gf/fo0f dlGb/df rf]/x¿n] cfvf uf8]kl5 :yfgLo
afl;Gbfn] k|x/L sfof{no, gu/kflnsf tyf u[xdGqfnodf k'uL ;'/Iffsf] plrt k|aGw ldnfpgsf]
nflu cg'/f]w u/] t/ st}af6 ;sf/fTds hjf° kfpg ;s]gg\. cGTodf :yfgLo afl;Gbf cfzaxfb'/
s';Lsf] ;lqmotfdf ;a};u rGbf p7fP/ dlGb/nfO{ °nfd] af/n] 3]g]{ / tfNrf nufpg]
sfd eof]. sflQssf] cGTolt/
l/kf]l6{ªsf] nflu ;fwgf k|ltlglw ;f] dlGb/ kl/;/df k'Ubf cfzaxfb'/n] eg] rf]/x¿n]
clt g} u/]. klxn] ;Qndf n's]/ rf]g]{ k|of; ug]{ u/]sf]df b'O{ dlxgfcl3 dlGb/sf] blIf0fkl§
/x]sf] kvf{n g} aflx/af6 Kjfn kf/]/ leq k;]. s/fpbf klg gefUg] / xltof/n]
cfqmd0f;d]t ug]{ b':;fx; u/]kl5 6f]naf;Lx¿;u %!) ¿lkof p7fP/ af/
nufof}+. olt ubf{ klg dlGb/ k"0f{ ;'/lIft eof] eGg eg] ;ls+b}g. rf]/x¿sf cTofw'lgs
xltof/x¿n] oL °nfd] 8G8L / tfNrf °'6fpg klg ;S5g\. :yfgLo JolQmx¿sf]
cf?gf] ;Dkbfk|ltsf] cg'/fu, ;r]ttf / ;lqmotfs} sf/0f jfs'klt gf/fo0fsf] d"lt{
rf]l/gaf6 clxn];Dd ar]sf] cfzaxfb'/ atfp5g\. clxn] klg 6f]nsf cfOdfO{,
s]6fs]6Lx¿ cf/fdn] ;'Tg kfPsf 5}gg\. /fte/ ;ts{ eO{ s/fP/ a:g'k5{ pgn] eg]. jfs'klt gf/fo0f
dlGb/sf] 36gf t Pp6f pbfx/0f dfq xf]. pkTosfsf k|frLg d7dlGb/x¿af6 d"lt{ rf]/L
/ rf]/L k|of;sf va/x¿ lbgx' ;'Ggdf cfO/xG5g\. /fhwfgL ;x/ ePsf] / k|frLg tyf snfTds
d"lt{x¿ k|z:t /x]sfn] pkTosfsf d"lt{x¿ x/fPsf ;dfrf/n] a9L dxj kfp5g\.
pkTosfaflx/sf d7dlGb/ tyf u'Dafaf6 klg k|frLg snfs[ltx¿ rf]/L x'g] u/]sf 5g\. g]kfn
clw/fHoe/af6 xfn;Dd slt k|frLg d"lt{x¿ rf]/L eP, To;sf] cflwsfl/s tYofª\s st} 5}g.
Psfw cGj]ifsn] vf]hL u/L k|df0f h'6fPsf d"lt{x¿ klg ;of}+sf] ;+Vofdf 5g\. g]kfnsf
rlr{t cGj]ifs n}gl;+x jfª\b]nn] ;g\ !(*( df k|sflzt u/]sf] k':ts :6f]n]g Od]h]h c°
g]kfndf sl/a b'O{ ;oj6f rf]l/Psf d"lt{x¿sf] lrq;lxt j0f{g ul/Psf] 5. ;f]xL ;fn
hd{g cGj]ifs h'u]{g ;Lsn] klxn] hd{gL / kl5 c+u|]hLdf k|sflzt u/fPsf k':ts b u8\;
cf/ lnleª b sG6«L df klg g]kfnaf6 rf]l/Psf d"lt{x¿sf] rrf{ ul/Psf] 5. cGj]ifsx¿sf
cg';f/, ljb]zLx¿sf nflu g]kfn @))& ;fndf v'nf ePkl5 d"lt{ rf]/Lsf] qmd ;'? ePsf]
xf]. jl/i7 cGj]ifs jfª\b]nsf cg';f/, s]xL ljb]zLx¿n] g]kfnsf snfs[ltx¿af/] k':tsx¿
n]v]kl5 g]kfnL snfsf] dxj °}lnPsf] / To;af6 k|efljt eO{ ljZjsf snf ;+uxstf{x¿
g]kfnL d"lt{ h;/L x'G5 ;+ux ug{ pT;'s ePsf x'g\. To; qmddf pgLx¿n] ul/a
g]kfnLx¿nfO{ dfWod agfP/, g]kfnsf k|x/Lk|zf;g tyf /fhgLlts g]tfx¿;DdnfO{ k|efjdf
kf/]/ d"lt{ rf]g]{ sfo{ u/]sf 5g\. vf;u/L k~rfotL zf;gsfnsf] dWo / cGTolt/ d"lt{
rf]/Lsf 36gfdf cTolws j[l4 ePsf] lyof]. cGj]ifs jfª\b]nsf
cg';f/, g]kfnL snfaf/] klxnf] k':ts n]Vg] hd{g ljb'ifL :6«]nf Sofdl/;sf] g]kfnL
snfsf] cWoog zLif{s k';ts c+u|]hLdf k|sflzt ePkl5 o'/f]lkogx¿n] g]kfnL snfsf] dxj
a'em]sf x'g\. ;g\ !(^$ df To; k':ts k|sflzt ePkl5 cGo snf cGj]ifsx¿ klg g]kfnL snfk|lt
cWoog ug{ ?lr b]vfpg yfn]. To;sf] !) jif{kl5 ef/tsf snf cGj]ifs tyf So'/]6/ 8f= k|tfk
cflbTo kfnn] b cf6{ c° g]kfn gfds k':ts b'O{ efudf k|sflzt u/]. To;af6
ljb]zLx¿ g]kfnL snfk|lt emg\ cfslif{t aGb} uP. g]kfnL k|frLg
d"lt{x¿af/] ljb]zL n]vsn] rf;f] b]vfP/ k':ts n]Vg yfn]kl5 jl/i7 snfsf/ n}gl;+x
jfª\b]nn] klg o;k|lt rf;f] b]vfpg yfn]. >L % dx]Gb|sf] cg'/f]wdf g]kfn cfPkl5
;flxTosf/ sdndl0f bLlIftn] eg]sf s'/f jfª\b]nn] ;lDemP. hUuf lsGg] p2]Zon] kf6glt/ 8'ln/xbf
bLlIftn] eg]sf lyP oxfsf x/]s 9'+ufdf snf n's]sf] 5, To;sf] cGj]if0f
ug]{ xf] eg] w]/} /x:ox¿ v'Ng ;S5g\. @)!* ;fnb]lv g}
cGj]ifs jfª\b]n Pshgf ;xfossf ;fy Sofd]/f af]s]/ sf7df8f}+ pkTosfsf x/]s 6f]n / uNnLx¿df
3'Db} d"lt{sf °f]6f] lvRg] tyf ltgsf] k|frLgtf Pj+ Oltxf;sf] cWoog ug{ yfn].
jfª\b]nn] g]kfnsf d"lt{x¿sf] clen]v tof/ kfb}{ ubf{ d"lt{ rf]/Lsf] qmd klg
tLj| ultdf a9\b} uof]. d"lt{ rf]l/Pkl5 pgn] To; :yfgsf] °f]6f] klg lng yfn]. To;} ;do cyf{t\
;g\ !(^( df jfª\b]n k"mn a|fO6 ljåt\j[lQ kfO{ cWoog e|d0fsf] nflu cd]l/sf uP.
e|d0fsf] l;nl;nfdf Sofln°f]lg{ofdf /xbf pgnfO{ Ps hgf cd]l/sL snf ;+snsn]
/flqef]hsf] nflu lgDTofP. x]/f]N8 gfdsf tL cd]l/sLn] vfgf vfO;s]kl5 cf°"nfO{
pgsf] ;'Tg] sf]7fdf nuL sk8fn] 5f]lk/fv]sf] Ps d"lt{ b]vfPsf] atfpb} jfª\b]nn]
eg] d"lt{ b]Vgf;fy g]kfnaf6 rf]/L ePsf] eGg] d}n] lrlgxfn]+. pgn] ;fx'tL
u/]/ g]kfnsf] xf]< slt jif{ k'/fgf] xf]nf< eg]/ k|Zg u/]. kl5 d g]kfn ks]{kl5 cf?gf]
°fOn kN6fP/ x]bf{ Tof] s'De]Zj/sf] pdfdx]Zj/sf] d"lt{ /x]5. g]kfnL snfaf/]
cWoog ug]{ hd{g gful/s h'u]{g ;Lsn] Ps uf]i7Ldf eg]sf lyP sf7df8f}+
pkTosfleqaf6 pRrsf]l6sf cGt/f{li6«o:t/sf b'O{ ltxfO{ d"lt{x¿ rf]/L eO;s]sf 5g\.
ljZjsf sl/a $) j6f ;+u|xfnox¿ g]kfnL snfs[ltn] el/Psf 5g\. snfsf/ tyf cGj]ifs
8f= /fds'df/ ef}sfhL klg cWoog e|d0fsf] qmddf cf°"n] s}of}+ d'n'ssf ;+u|xfno tyf
JolQmut ;+u|xstf{sxf klg g]kfnL d"lt{ tyf k|frLg lrqsnf, yfGsf Pj+ x:tlnlvt
k':tsx¿ e]l6Psf] cg'ej ;'gfp5g\. o'/f]k, cd]l/sfsf ;+uxfnox¿sf] e|d0f ubf{ g]kfnL
snfs[ltx¿ b]vfpb} To;sf Oltxf; ;f]lwPsf tLtf] cg'ej 8f= ef}sfhLn] klg ;ufn]sf
5g\. o;} ;Gbe{df
hd{gLsf] aln{g cf6{ Do'lhodsf] e|d0f ubf{ cf°"n] ef]u]sf] cg'ej ;'gfpb} 8f=
ef}sfhLn] eg] Toxfsf] OlG8og ;]S;gdf /x]sf] ! ;o *) l°6 nfdf]
leQ]lrq b]vfpb} To;sf] af/]df atfpg dnfO{ elgof]. g]kfnaf6} rf]/L ePsf]n] g]kfnL
cGj]ifsaf6 gof s'/f v'Nnf eg]/ pgLx¿n] k|Zg u/]sf /x]5g\ t/ d}n] To:tf] lrq g]kfndf
st} b]v]s} lyOg. cWoog ;s]/ ;g\ !(*) df g]kfn ks]{kl5 To:tf] P]ltxfl;s dxjsf]
lrq sxfsf] xf]nf egL vf]hL k;]+. Ps lbg vf]hLs} qmddf eQmk'/sf] tn]h' dlGb/leq k;]+.
Toxf lrq c8\ofpg] x's lyof] t/ lrq lyPg. k'hf/Lx¿nfO{ ;f]Wbf leQfsf] nDafO ! ;o *)
l°6 ePsf] atfP. To;kl5 dfq d :ki6 eP, Tof] lrq tn]h'af6} rf]/L ePsf] /x]5. g]kfnaf6 dfq x}g,
pklgj]zsfndf o'/f]lkogx¿n] Pl;of tyf cl°|sf dxfb]zaf6 k|z:t snfs[ltx¿ n'6]/ nu]sf
lyP. pklgj]zsfnsf] cGTokl5 pgLx¿n] rf]/Lsf snfs[ltx¿ leofpg yfn]sf cGj]ifsx¿sf]
7x/ 5. Pl;ofclk|msfaf6
rf]l/Psf d"lt{x¿ ;a} l°tf{ ug]{ xf] eg] o'/f]k, cd]l/sfsf ;+u|xfnox¿ l/Qf
x'G5g\ 8f= ef}sfhLsf] bfaL 5. cf?gf] b]zaf6 rf]/L ePsf snfs[ltx¿ l°tf{
Nofpg] cleofg ljZjd} ;~rfng eO/x]sf] 5. /fhgLlts, s'6gLlts tyf hgbafad"ns sfo{qmdx¿
tL b]zn] hf/L /fv]sf 5g\ t/ g]kfndf ;/sf/L:t/af6 To:tf sfo{x¿ gePsf] lj1x¿ atfp5g\.
rf]/Lsf d"lt{x¿;DaGwL jfª\b]nsf] k':ts k9]/ @)%^ ;fn ebf}df cd]l/sfsf] Sofln°f]lg{ofsf
;+u|xstf{n] $ j6f d"lt{ l°tf{ u/]sf lyP. To;df ;/sf/L kxneGbf klg ;+snssf]
:jljj]sn] sfd u/]sf] lyof]. o;} k|;+udf 8f= ef}sfhL eG5g\ o'/f]k]nLcd]l/sLx¿n]
cf°"nfO{ ;Eo 7fG5g\ eg] rf]/]/ NofOPsf ;Dk"0f{ d"lt{x¿ l°tf{
ug'{k5{. rf]l/Psf d"lt{x¿ l°tf{ ug{sf] nflu bafad"ns sfo{qmdeGbf
d}qLk"0f{ jftfj/0faf6 ;lhnf] kg]{ wf/0ff klg 8f= ef}sfhL /fV5g\. ljZjsf ;f+:s[lts
;Dkbf ;+/If0fdf / rf]/L lgsf;L x'gaf6 arfpg ;lqmo ;+o'Qm /fi6« ;+3Lo lgsfo o'g]:sf]sf]
k|wfg sfof{no /x]sf] °|fG;sf] k]l/;df g]kfnL k'/ftfljs j:t'x¿ kfOg] k;n /x]sf]
hfgsf/L °|fG;sf nflu k"j{/fhb"t tyf o'g]:sf]sf nflu g]kfnsf] t°{af6
k"j{ :yfoL k|ltlglw s]zj/fh emfn] lbPsf 5g\. k]l/;sf] 6«f]d cl/G6, @( PleGo'df
/x]sf] pQm k;naf6 lbgx' g]kfnL k'/ftfljs j:t'x¿sf] vl/blaqmL x'bf
klg cGt/f{li6«o ;lGw;Demf}tfcg';f/ ltgnfO{ °sf{pg] kxn gePsf]df
k"j{/fhb"t emf lvGgtf k|s6 u5{g\. ;g\ !((#÷($ df cf°"
k|mfG;sf] /fhb"t 5bf o'g]:sf]cGtu{t :yflkt cGt/;/sf/L ;ldltsf] a}7sdf g]kfnaf6
rf]l/Psf d"lt{x¿ l°tf{ ug{ cGt/f{li6«o ;d'bfo;u clkn u/]sf] :d/0f ;'gfpb}
pgn] eg] cGo b]zsf k|ltlglwx¿n] rf]l/Psf d"lt{;DaGwdf Pp6f lglZrt
k|lqmof k"/f u/L t:jL/;lxt °f/d e/]/ o'g]:sf]df bfaL u/]df Tof] t:jL/ ;+;f/el/sf
OG6/kf]n sfof{nox¿df 3'dfpg] Joj:yf 5. st} To:tf d"lt{ e]l6Pdf l°tf{ ug]{ kxn
o'g]:sf]n] ug]{ hfgsf/L u/fOof]. To;kl5 emfn]
k//fi6« dGqfnodf°{t k'/ftj ljefunfO{ x/fPsf d"lt{sf] k|lqmof k'¥ofP/ bfaL
ug{ lr7L n]v]. *÷( dlxgf;Dd To;sf] s'g} hjf° gcfPsf], To;kl5 n}gl;+x jfª\b]nsf]
:6f]n]g Od]h]h k':ts x]/]/ ;f]xLcg';f/ sf/afxL a9fpg'xf]nf eGg] lr7L cfPsf]
pgn] atfP. o;}u/L ;g\
!((^÷(& lt/ JolQmut ;+u|xstf{x¿n] k|mfG;df snf k|bz{gL u/]sf / To;df g]kfnaf6 rf]/L
ePsf d"lt{ ;dfj]z u/]/ Sof6nu g} 5fk]kl5 Sof6nu lsg]/ g]kfndf k7fpbf klg oxfaf6
s'g} kxn gePsf] u'gf;f] klg pgn] kf]v]. cflwsfl/s ;/sf/Lkq / rf]/Lsf] k|df0f
gk'¥ofPdf tL d"lt{x¿ bfaL ug{ g;lsg] x'bf cf?g} k'/ftfljs j:t'x¿
a]rlavg ePsf] x]g{ afWo eP pgn] eg]. o'g]:sf]cGtu{t
o'lg8«f]O6 gfds ;+:yfn] s'g} b]zsf] k'/ftfljs j:t'x¿ csf]{ b]zdf ePsf] k|df0f;lxt
d'2f xfn]df l°tf{ ug{ ;Sbf] ;xof]u ug]{ u/]sf] 5. tL b]znfO{ o'g]:sf]df°{t bafa
x'g] x'bf ;/sf/L tyf lghL ;+sngdf /x]sf sltko d"lt{x¿ clk|msL Pj+ Pl;ofsf s]xL
b]zn] l°tf{;d]t lnO;s]sf]lj1x¿ atfp5g\. x/fPsf d"lt{af/] °f]6f];lxt
o'g]:sf]df lgj]bg lbPdf p;n] To;sf] kf]:6sf8{ 5fkL ;+;f/el/ °}nfpg] sfo{ klg ub}{
cfPsf] 5. g]kfnaf6 x/fPsf / kfOPsf s]xL d"lt{sf kf]:6sf8{ klg xfn;fn} o'g]:sf] /
g]kfn ko{6g af]8{sf] ;+o'Qm k|of;df k|sflzt ePsf 5g\. k'/ftj
ljefusf k"j{dxflgb]{zs 8f= ;f°No cdfTo cf?gf] sfo{sfndf g]kfnaf6 rf]/L ePsf
d"lt{ l°tf{ ug]{ ;DaGwdf k|z:t kxn ePs} sf/0f cd]l/sfdf k'u]sf rf/j6f d"lt{
l°tf{ x'g ;s]sf] atfp5g\. d"lt{ l°tf{sf] kxn 8f= cdfTosf] sfo{sfndf eP
klg tL g]kfndf eg] k'/ftj ljefusf] dxflgb]{zs Cl4afaf k|wfg x'bf @)%^ ebf} !
ut] lelqPsf lyP. Tolt a]nf l°tf{ ePsf d"lt{df °lk{ª sdnkf]v/Lsf] !@ cf}+
ztfAbLsf] ;/:jtL d"lt{sf] lz/, x\o'dt6f]nsf] !) cf}+ ztfAbLsf] u?8f;g lji0f', leG5]
jxfnsf] gjf}+ ztfAbLlt/sf] a'4d"lt{ / kgf}tL lqj]0fL3f6sf] !$ cf}+ ztfAbLlt/sf]
;"o{d"lt{ /x]sf 5g\. l°tf{ ePsf oL ;a} d"lt{ /fli6«o ;+u|xfno 5fpgLdf
/flvPsf 5g\. lgs} nfdf] k|lqmof
k"/f u/]kl5 dfq tL d"lt{x¿ g]kfn kls{Psf lyP. @)%$ ;fnsf] cGTolt/ cd]l/sfl:yt
Sofln°f]lg{ofsf] n;PGhn; sfpG6L Do'lhodsf Pl;of ljefusf k|d'v 8f= k|tfkcflbTo kfnn]
n}gl;+x jfª\b]nnfO{ °f]g u/L gfd atfpg grfxg] Ps hgf cd]l/sL ;+u|xstf{n] g]kfnaf6
rf]l/Psf d"lt{ l°tf{ ug{ rfx]sf] hfgsf/L u/fP. Tof] ;"rgf k'/ftj
ljefusf tTsfnLg dxflgb]{zs 8f= cdfTonfO{ lbO{ ;/sf/L cleofg rfNg cfu|x u/]. To;kl5 8f=
kfnnfO{ ;/sf/sf] t°{af6 k'/ftjaf6 lr7L n]lvPsf] / kl5 cd]l/sfl:yt g]kfnL
/fhb"tfjf;sf] ;d]t kxndf tL d"lt{ g]kfn lelqPsf lyP. To;cl3 @)%#
j}zfvdf nG8gsf] lxGy|f] ljdfg:yndf a]jfl/; cj:yfdf °]nf k/]sf g]kfnsf k|frLg k|:t/
d"lt{x¿ klg a]nfotl:yt g]kfnL /fhb"tfjf;sf] kxndf l°tf{ ePsf lyP. tL
d"lt{x¿ 7"nf ePsfn] xjfO{ dfu{af6 geO{ :yndfu{af6 ef/tsf] af6f] x'b}
nluPsf] x'g;Sg] cg'dfg ljZn]ifsx¿sf] 5. g]kfnsf w]/}h;f] d"lt{x¿ ef/taf6
cfPsf vfnL 6«s / cfon 6\ofª\sdf n'sfO{l5kfO{ sf]nsftf, d'DaO{sf] aGb/ufxaf6 aflx/
hfg] u/]sf] 5 8f= cdfTo eG5g\. lqe'jg ljZjljBfno g]kfnL Oltxf;, ;+:s[lt /
k'/ftj ljefusf k|d'v k|f= /fdlgjf; kf08] ljb]zL s"6gLlt1x¿af6 g]kfnsf
d"lt{x¿ aflxl/g] u/]sf] bfaL ub}{ eG5g\ s'6gLlts Aofux¿ klg r]shfr
ug]{ k/Dk/f a;fNg'k5{. k|f= kf08]n] o'/f]k, cd]l/sfdf ;/sf/L:t/d} rf]/Lsf snfs[ltx¿
leofpg k|f]T;flxt ul/g] / cf?gf] b]zaf6 aflx/ hfnf eGg] s'/fdf eg] ;r]t /x]sf x'bf
rf]/L eP/ nluPsf d"lt{x¿ lkmtf{ ug{ Tolt ;lhnf] gePsf] hfgsf/L klg lbP. ljb]lzPsf
d"lt{ lkmtf{ lng pgLx¿sf] bofdf dfq lge{/ x'g'k/]sf] 5, xfd|f] bafan] s]xL ;Lk
nfUb}g. lsgls cd]l/sf, hd{gL, hfkfgh:tf b]zx¿n] ;+o'Qm /fi6«;+3sf] k'/ftfljs j:t'x¿
lkmtf{ ug]{ ;DaGwL ;lGwdf x:tfIf/ g} u/]sf 5}gg\. ;fwfgfn]
d"lt{rf]/L;DaGwL cWoog ul//x]s} ;dodf klg ljleGg :yfgdf k|frLg d"lt{x¿ rf]l/g
k'u]. tLdWo] s]xLnfO{ k|x/Ln] °]nf kfg{ ;Sof] eg] cGo clxn];Dd e]l6Psf 5}gg\. tLdWo] eQmk'/l:yt
P]ltxfl;s rfu'gf/fo0f dlGb/af6 e"kfn]Gb| dNnsf] sl/a tLg ;o jif{ k'/fgf]
d"lt{ / To;;u} cGo k'/ftfljs dxjsf j:t'x¿ rf]/L ePsf] 36gf lgs}
rlr{t /x\of]. ut ebf} !& ut] /flt ! ah]sf] ;dodf gf6sLo 9+un] tL k'/ftfljs j:t'x¿
rf]/L ePsf lyP. $) hgf u'7L
;+:yfgcGtu{tsf rf}sLbf/, k|x/L tyf :yfgLo JolQmx¿;d]t dlGb/sf] ;Qndf ;'Tg] u/]sf eP klg
tL ;a}sf] cfvf 5n]/ rf]/x¿ d"lt{ rf]/L ug{ ;kmn ePsf lyP. rf]/x¿n] g]kfn
;+jt\ *@$ df :yflkt sflGtk'/ /fhf e"kfn]Gb| dNnsf] ;'gsf] hnk nufOPsf] d"lt{,
dlGb/df /x]sf] rGbf afs;, blIf0ftkm{ /x]sf] l5Ggd:tf dlGb/sf] tf]/0fdf /x]sf] sfnL /
e}/jsf] d"lt{;d]t rf]/L u/]sf lyP. o;sf] ;fy} blIf0ftkm{ cjl:yt dxfb]j dlGb/sf] aflx/
6fluPsf] sLlt{d'v e}/jsf] d"lt{ pKsfP/ ?oflslbPsf lyP. dlGb/df rf]/L
ePsf] e"kfn]Gb| dNnsf] d"lt{ h+undf n'sfO/flvPsf] cj:yfdf km]nf k/] klg cGo
k'/ftfljs j:t'x¿ rf]/x¿n] ufoa kf/], rf]/x¿ klg kqmfp kg{ ;s]gg\. rfu'gf/f0f
dlGb/af6 To;cl3 klg @)#@ ;fndf s[i0fsf] P]ltxfl;s d"lt{, @)## ;fndf sLn]Zj/ dxfb]jsf]
d"lt{, @)#& ;fndf ;"o{sf] d"lt{, @)#* ;fndf e08f/df /fVg] ul/Psf]
d"n d"lt{sf] 6fpsf];d]t rf]l/Psf lyP. tL cem} km]nf kg{ ;s]sf 5}gg\. o;}u/L eujfg\
uf}tda'4sf] ;a}eGbf 7"nf] ci6wft' /x]sf] gjnk/f;Lsf] /fdu|fd gu/kflnsf j8f g+= &
l:yt /fdu|fd :t"kdf % jif{cl3 hfkfgL wfld{s ;+:yf a';L gf] sfO{ /]·]hL
n] :yfkgf u/]sf] % lkm6 cUnf] 9nf]6sf] d"lt{ ut sflQs @% ut] /flt !! ah]sf] ;dodf
rf]/L ePsf] lyof]. 9nf]6sf] sdnsf]
km"ndf /x]sf] sl/a % lSjG6n tf}n ePsf] ;f] d"lt{ klg b'O{ hgf ;'/IffsdL{sf] cfvf
5n]/ rf]g{ rf]/x¿ ;kmn ePsf lyP. hUuf, dlGb/ / d"lt{ :yfkgf ug{ pQm hfkfgL wfld{s
;+:yfn] s/f]8f}+ vr{ u/]sf] atfpb} /]·]hL sf g]kfn zfvf cWoIf hut/fh
zfSon] ;fwgf;u eg] d"lt{ rf]/Lsf] ;dfrf/ ;'g]/ ;+:yfsf
s]Gb|Lo cWoIf /]egg /f]hL dfT;'df]tf] ;fx«} b'Mlvt x'g'eof]. o;af6 g]kfnsf] 5ljd} bfu
nfUg] sfd ePsf] 5. eQmhgx¿sf] lbgx'
cfjthfjt eO/xg] pQm dlGb/sf] d"lt{ rf]l/Pkl5 clxn] ;'g;fg 5fPsf] 5.
rf]l/gf;fy k|x/Ldf va/ ul/Psf] eP klg xfn;Dd d"lt{ km]nf kg{ ;s]sf] 5}g.
hfkfgL ;+:yfn] n'lDagL ljsf; sf]ifnfO{ x:tfGt/0f ul/;s]sf] dlGb/sf] ;'/Iff k'/ftj
ljefu tyf ;/sf/L lgsfon] ug'{kg]{ s'/f zfSon] atfP. eQmk'/sf] dWok'/
l7dLl:yt afns'df/L dlGb/cufl8 /x]sf] !% lkm6 cUnf] snfTds :j0f{do'/ ut j}zfvdf rf]/L
ePsf]df sflQs @^ ut] rf]/;lxt k|x/Ln] hkmt u/]sf] lyof]. pkTosf k|x/L sfof{nosf k|d'v
k|x/L gfoa dxflg/LIfs cf]dljqmd /f0ffsf] lgb]{zg / pkTosf ck/fw cg';Gwfg zfvfsf k|d'v
k|x/L pk/LIfs zf/bfeQm /+lhtsf] ;lqmotfdf ul7t ljz]if cg';Gwfg 6f]nLn] nfdf] ;dosf]
cg';GwfgkZrft\ rf/ ;o jif{ k'/fgf] ;f] do"/sf] d"lt{ km]nf kf/]sf] lyof]. u|fxs ag]/
d"lt{ lsGg] axfgf agfO{ ;f] d"lt{ hkmt ug{ ;lsPsf] k|x/Ln] hgfPsf] 5. If]qkf6L,
9Nsf]l:yt k|]d nfdfsf] sf]7fdf pQm d"lt{ lsga]r ug]{ ;xdlt ePkl5 k|x/L pQm :yfgdf
k'uL ;xdlt ePsf] @% nfv ?lkof lnP/ cfPsf] ljZjf; kf/]sf] lyof]. kqmfp kg]{ cleo'Qmx¿df
k|]d nfdf, vf]6fª 3/ eO{ aNv' a:g] k|r08 /fO{ / nlntk'/ leG5] jxfnsf d'Qm/fh jh|frfo{
/x]sf 5g\. x/fPsf] ^ dlxgf
lalt;Sbf klg pQm do"/sf] d"lt{ km]nf gk/]kl5 l7dL lbu' 6f]nsf u0f]zaxfb'/
k|hfklt / pgsL kTgL cfzfdfof k|hfkltn] cf?gf] lghL vr{df To;sf] k|lt¿k lgdf{0f u/L sflQs
@ ut] :yfkgf u/fPsf lyP. krkGg lsnf] tfdfåf/f lgld{t ;f] d"lt{df ^ tf]nf ;'gsf] hnk
nufOPsf] lyof]. k'/fgf] d"lt{
e]l6Pkl5 ca ;f] :yfgdf klxn]s} d"lt{ /flvg] / alg;s]sf] gofnfO{ klg st}
k|lt:yflkt ul/g] hfgsf/L u'7L ;+:yfgsf k|zf;s d'lQmgfy zdf{n] lbP. o;}u/L k'/ftj
ljefusf k|d'v k'/ftj clws[t z'qm;fu/ >]i7 klg x/fPsf d"lt{ e]l6Pdf klxn]s}
:yfgdf k|lt:yfkgf ul/g] gLlt / k/Dk/f /x]sf] t/ To;sf] nflu :yfgLo hgtf / ;'/Iff lgsfon]
;'/Iffsf] lhDd]jf/L lng'kg]{ atfp5g\. To;f] ePdf ljb]zaf6 lkmtf{ ePsf jf :jb]zd}
k|x/Ln] hkmt u/]sf d"lt{x¿ klg oyf:yfgdf /fVg lbOg] hfgsf/L klg >]i7n] lbP. cf?gf k'vf{n]
l;h]{sf k|frLg ;Dkbfx¿ rf]/L x'g yfn]kl5 wd{eL? :yfgLo afl;Gbfx¿ lrlGtt x'g' :jfefljs
xf]. ;f]xL lrGtfs} sf/0f s]xL 6f]nsf :yfgLo JolQmx¿ rf]l/Psf / tf]l8Psf ;Dkbfx¿
k'g:yf{kgfdf h'6]sf pbfx/0fx¿ klg kfOG5g\. log}dWo] sf7df8f}+ dxfgu/kflnsf j8f g+= @*
>L3M dxfljxf/sf :yfgLo JolQmx¿n] b]vfPsf] ;ts{tf c¿sf nflu klg cg's/0fLo ag]sf] 5. k/Dk/fut dNnsfnLg
sf7df8f}+sf] kl/;/df ;aeGbf 7"nf] dflgPsf] ;f] r}Toaf6 s]xL jif{ cl3b]lv
d"lt{x¿ x/fpb} cfPsf lyP. :t"kdflysf] k~ra'4sf] d"lt{ ljxf/ kl/;/d}
/x]sf] clhdf dlGb/sf] 6'+8fndf cjl:yt ;'gsf] df]nDdf nufOPsf] k~ra'4sf] d"lt{ tyf
cf;kf;sf cGo d"lt{;d]t x/fpg yfn]kl5 :yfgLo afl;Gbfx¿n] k|x/L u'xf/] / ;DalGwt
dGqL;Dd rf]l/Psf ;Dkbf vf]hL ul/lbg tyf rf]/L x'gaf6 arfpg u'xf/] klg ;sf/fTds sfd x'g
;s]g. To;kl5 g3njf;Lx¿
rGbf p7fP/ rf]l/Psf d"lt{x¿sf] k'g:yf{kgf ug]{ / :t"ksf] hL0ff]{åf/f tyf
;'/Iffdf h'6]. :yfgLo jof]j[4 ;fg'dfof zfSon] ;j{k|yd Ps nfv ?lkof /fv]/ sf]if v8f
u/]kl5 ;xof]u ug]{x¿sf] nx/ g} nfu]sf] 5. Ps dlxgfleq} sf]ifdf * nfv ?lkof hDdf
eO;s]sf] hfgsf/L >L3M ljxf/ ;'wf/ tyf a'4k|ltdf lgdf{0f ;ldltsf ;b:o ;lrj u'o/Tg
zfSon] lbPsf 5g\. :yfgLo Jofkf/L,
pBf]uklt, ;dfh;]jL tyf ;j{;fwf/0f hgtfaf6 k|fKt ;xof]uaf6 dxfljxf/ kl/;/df ljzfn
a'4k|ltdfsf] lgdf{0fsfo{ klg yflnPsf] 5. sl/a !) lkm6 prfOsf] x'g] ;f] a'4k|ltdfsf]
lgdf{0f kf6gsf d"lt{sf/ nf]s/fh jh|frfo{n] ul//x]sf 5g\. d"lt{ / dlGb/;d]t
lgdf{0f ug{ sl/a @) nfv ?lkof vr{ nfUg] cg'dfg ul/Psf] 5. o;}u/L >L3M ljxf/;u}
/x]sf] wd{sLlt{ ljxf/sf] k'glg{df0fsfo{ klg clGtd r/0fdf k'u]sf] 5. o;sf] k'glg{df0f{df Ps
hgf k|ltli7t Jofkf/Ln] ! s/f]8 @% nfv ?lkof ;xof]u u/]sf] ;b:o;lrj zfSon]
atfP. >L3M ljxf/sf]
k'glg{df{0fsfo{ ;DkGg eO;s]kl5 ljxf/sf] ;'/Iff k|aGw dha't kfg]{ of]hgf klg ;ldltn]
agfPsf] 5. zfSon] lbPsf] hfgsf/Lcg';f/ ljxf/ k|j]zsf] b'O{lt/ /flt tfnf nufpg ldNg]
lsl;dsf] 9f]sf /fVg] / kfnf]kx/fsf] Joj:yf ul/g]5. dlGb/sf s'g} ;fdfg
lxgfldgf u/]df jf To:tf] kfk dfq lrtfPdf klg Tof] JolQm gs{df kg]{ jf tTsfn /ut 5fb]/ dg]{
wfld{s ljZjf; lj:tf/} 6'6\b} hfbf klg d"lt{rf]/Lsf 36gf al9/x]sf] eQmk'/sf
;+:s[ltljb\ tyf Oltxf;sf/ nLnfeQm d'g+sdL{ atfp5g\. klxn] b]ptf;u
af]Ng;d]t ;lsGYof]. ;dosf] kl/jt{g;u} Tof] x6] klg d"lt{rf]/ / eujfg\k|lt cgfb/
ug]{x¿n] 3'df}/f] kf/fn] ;hfo kfPsf 5g\, d'g+sdL{ eG5g\ d"lt{ rf]g]{sf]
zfvf;Gtfg g} ;vfk ePsf] klg d}n] b]v]sf] 5'. tfhf pbfx/0fsf] nflu ckmuflg:tfgsf
tflnjfgx¿nfO{ g} lnpm g, pgLx¿n] jfldofg a'4sf d"lt{ Wj:t kf/]sf] s]xL kl5 g}
Toqf] ljkb\ a]xf]g'{k¥of]. b]zsf] snf;+:s[lt,
;Dkbf nf]k u/fpg] jf rf]/L u/fpg]nfO{ s'g} b]zdf xftv'§f sf6\g] / st} t d[To'b08sf] ;d]t
;hfo ePsf] pNn]v ub}{ k"j{/fhb"t s]zj/fh emf g]kfndf klg xb};Ddsf] ;hfosf]
Joj:yf x'g'kg]{ atfp5g\. b]zsf] snf;+:s[lt nf]k u/fpg]nfO{ dfof ug'{x'b}g.
P]gdf ;+zf]wg u/]/ s8f ;hfosf] Joj:yf u'g{k5{ emfsf] ;'emfj 5. d"lt{
rf]/L ug]{ jf Iflt k'¥ofpg]nfO{ ;j{:jx/0f tyf cfhLjg sf/fjf;sf] ;hfo lbg] sfg'g
agfpg'kg]{ s'/f klg emf atfp5g\. ;+:s[ltljb\ 8f=
;fkmNo cdfTo g]skf -dfcf]jfbL_ n] ^ jif{cl3b]lv ;'? u/]sf] ;z:q cfGbf]ngsf qmddf dlGb/
d"lt{ tf]8kmf]8;d]t u/]sf 36gfk|lt lrlGtt 5g\. ;+;f/sf s'g} klg sDo'lgi6n]
dlGb/ tf]8kmf]8 u/]sf 5}gg\. s;}n] u/]sf]df klg clxn] k5'tfPsf 5g\. rLgsf] ;f+:s[lts
qmflGttfsf Wj:t agfOPsf Zj]t k}uf]8fx¿ clxn] wdfwd k'glg{df0f ul/+b}5g\ 8f=
cdfTo eG5g\. dlGb/ / d"lt{x¿ tf]8kmf]8 ePsf 36gfnfO{ uDeL/tf;fy lnO{ s8f sf/afxL ug{
/ ;'/Iffsf] plrt k|aGw ldnfpg 8f= cdfTosf] ;/sf/nfO{ ;'emfj 5. k|frLg d"lt{
;+/If0f P]g@)@& -;+zf]lwt @)$$_ df s;}n] d"lt{ gfz u/]df, eTsfPdf jf
rf]/]df @% xhf/b]lv ! nfv;Dd hl/jfgf, % b]lv !% jif{;Dd s}b jf b'j} ;hfo x'g] Joj:yf eP
klg clxn];Dd To:tf] ;hfo s;}nfO{ gePsf] hfgsf/x¿ atfp5g\. d"lt{ rf]/L
lgoGq0f ug{ / rf]l/Psf d"lt{x¿ k|fKt ug{ k'/ftj ljefu / k|x/Lsf] /fd|f] ;dGjo
x'g'kg]{ s'/f 8f= ;fkmNo cdfTo atfp5g\. t/ oL b'O{ lgsfoaLr dha't ;dGjo ePsf] kfOPg.
l/kf]l6{ªsf] l;nl;nfdf ;fwgf k|ltlglw k'/ftj ljefudf k'Ubf k|d'v k'/ftj
clws[t z'qm;fu/ >]i7 eQmk'/sf] do"/d"lt{ e]l6Psf] / /fdu|fdsf] a'4k|ltdf
rf]l/Psf] af/] cgle1 lyP. pgn] To;sf] hfgsf/L o;} k|ltlglwaf6 k|fKt u/]sf lyP. k|frLg d"lt{x¿
rf]l/gaf6 arfpg ljefun] s'g} kxn gu/]sf] s'/f klg clws[t >]i7n] :jLsf/]. ltgsf]
;'/Iffsf] nflu 5'§} ah]6 k|fKt gx'g] x'bf ;'/IffsdL{sf] Joj:yf ug{ g;lsg] afWotf
klg pgn] k|s6 u/]. dGqfnoaf6 k|fKt x'g] ;Lldt ah]6af6 v'Nnf¿kdf /x]sf d"lt{x¿nfO{
;lhn} rf]g{ g;Sg] lsl;dn] af/ nufpg], l;d]G6sf] cf8 /fVg] sfdx¿ eO/x]sf] hfgsf/L klg pgn]
lbP. k|frLg
d"lt{x¿ rf]l/gaf6 arfpg ljefun] s'g} kxn gu/]sf] s'/f klg clws[t >]i7n] :jLsf/].
ltgsf] ;'/Iffsf] nflu 5'§} ah]6 k|fKt gx'g] x'bf ;'/IffsdL{sf] Joj:yf ug{ g;lsg]
afWotf klg pgn] k|s6 u/]. dGqfnoaf6 k|fKt x'g] ;Lldt ah]6af6 v'Nnf¿kdf /x]sf
d"lt{x¿nfO{ ;lhn} rf]g{ g;Sg] lsl;dn] af/ nufpg], l;d]G6sf] cf8 /fVg] sfdx¿
eO/x]sf] hfgsf/L klg pgn] lbP. b}n]v, b'Nn',
hfh/sf]6h:tf lhNnfsf @)@% j6f ufpdf tyf sf7df8f}+ pkTosfsf ljleGg :yfgdf /x]sf
d"lt{x¿sf] /]s8{ /fVg] sfd ePsf] / /]s8{ /flvPsf d"lt{x¿ olb rf]/L ePdf
cGt/f{li6«o ;d'bfodf bfaL ug{ ;lhnf] kg]{ >]i7n] atfP. t/ /]s8{ /fVg] tl/sf k'/fg}
ePsf] pNn]v ub}{ pgn] eg] xfdL k'/ftfljs o'ud} 5f}+. g]kfnaf6 rf]/L eP/
o'/f]k, cd]l/sLx¿sf ;hfj6sf ;fwg ag]sf d"lt{x¿ Ps lbg cf?g} 7fpdf kmls{g]
ljZjf; ;+:s[ltljb\ tyf cGj]ifsx¿sf] 5. cGj]ifs h'u]{g ;Ls eG5g\ g]kfnaf6
x/fPsf snfs[ltx¿ ;w}+sf nflu x/fPsf x}gg\. tL s]xL ;dosf nflu dfq x/fPsf x'g\. Ps lbg tL
snfs[ltx¿ cjZo g]kfnd} kms]{/ cfpg]5g\. hd{g gful/s h'u]{gsf] ;f]rfOn] ;fsf/ ¿k
lnOlbP slt pQd x'g] lyof]. gu/kflnsfx¿
/ u'7L ;+:yfgaLr åGå ;f+:s[lts
;Dkbfx¿sf] ;+/If0fsf] nflu eQmk'/ gu/kflnsfn] pbfx/0f0fLo sfd u/]sf] 5. ek' gkfn] @)%*
ebf}b]lv ;f+:s[lts ;'/IffsdL{ sf] 5'§} Joj:yf u/L ;Dkbfx¿ rf]/L x'gaf6
arfpg] kxn u/]sf] 5. To;sf] nflu xfn @% hgf ;'/IffsdL{sf] Joj:yf ul/Psf] hfgsf/L
gu/kflnsfsf k|d'v k|]d ;'jfnn] lbP tL ;'/IffdL{x¿ ;fem
^ ah]b]lv laxfg % ah];Dd gu/sf d7dlGb/ ePsf Onfsfdf /vjf/L ug]{ u5{g\. ;f+:s[lts
;'/IffsdL{sf] gof Joj:yfkl5 gu/df d"lt{ rf]/Lsf 36gf gePsf s'/f klg gu/k|d'v
;'jfnn] atfP. ;f+:s[lts ;'/IffsdL{x¿ kfrkfr hgfsf] ;d"xdf
gu/sf leqL Onfsfx¿df /ftel/ 3'ld/xG5g\. z+sf:kb JolQm e]l6Pdf lgu/fgL /fVg], ;f]wk'5 ug]{
/ kqmfp u/L k|x/LnfO{ a'emfpg] clwsf/ pgLx¿nfO{ lbOPsf] 5 pgn] eg]. k|z:t k|frLg
;Dkbfx¿ oqtq ePsf / rf]/Lsf 36gfx¿ klg eO/xg] sf7df8f}+ dxfgu/kflnsf / nlntk'/
pkdxfgu/kflnsfdf 5'§} gu/k|x/Lsf] Joj:yf t 5, t/ ltgLx¿nfO{ ;Dkbf ;'/Iffsf] 5'§}
lhDd]jf/L lbOPsf] 5}g. d"lt{x¿sf] ;'/Iff ug]{ lhDd]jf/L gu/k|x/Lsf] geO{
k|x/Lsf] xf]. xfd|f gu/k||x/LnfO{ gu/sf] ;'/Iffd} v6fpg] ul/Psf] 5. ;Dkbf ;'/Iffsf] nflu
/ftL 5'§} ;'/IffsdL{ v6fpg] ;f]rfO eg] pkdxfgu/kflnsfsf] 5 nk' pkdgkf k|d'v
a'l4/fh jh|frfo{n] eg]. ;f]xL ;DaGwdf
sf7df8f}+ dxfgu/kflnsfsf pkk|d'v ljb'/ d}gfnL;u lh1f;f /fVbf gu/k|x/Ln] cf?gf]
8\o"6L ;dodf tf]lsPsf] :yfgdf ;Dkbf rf]/L;DaGwdf lgu/fgL /fv] klg /ftsf] ;dodf
;'/Iffsf] lhDd]jf/L eg] glbOPsf] hfgsf/L lbP. pgn] klg ;Dkbfx¿sf] ;'/Iffsf] lhDd]jf/L
k|x/Lsf] ePsf] atfpb} eg] sf7df8f}+sf w]/}h;f] d7dlGb/x¿ u'7L
;+:yfgcGtu{t ePsfn] ;+:yfgn] g} To;sf] ;+/If0fsf] cleef/f lng'k5{. u'7Lsf] ;DklQsf]
ef]urng u'7Ln] ug]{ t/ To;sf] ;+/If0fsf] bfloTj gu/kflnsfn] lng ;Sb}g. d7dlGb/ /
d"lt{x¿ gu/sf] klg ;DklQ ePsfn] To;sf] ;+/If0fsf] bfloTj dxfgu/kflnsfsf] klg ePsf]
s'/fdf pkk|d'v d}gfnL ;xdt 5g\. x/fPsf d"lt{x¿ k'g:yf{kgf ug]{ / rf]/L lgsf;L
/f]Sgsf] nflu u'7L ;+:yfg tyf :yfgLo JolQmx¿af6 ;xof]u dfu ePdf ;xof]u ug{ dxfgu/kflnsf
tTk/ ePsf] hfgsf/L lb+b} pgn] eg] sltko :yfgdf dxfgu/kflnsfsf] ;xof]udf gof
d"lt{x¿ :yfkgf eO{ klg ;s]sf 5g\. d7dlGb/sf]
gfddf k|z:t hUuf / cGo ;DklQ ePsf] u'7L ;+:yfg;u ;Dkbfx¿sf] ;+/If0fsf nflu cg]sf}+
afWotfx¿ ePsf] ;f] ;+:yfgsf k|zf;s d'lQmgfy zdf{n] atfP. pgn] klg ;Dkbfx¿sf]
;+/If0fsf] bfloTj k|x/Ls} ePsf] pNn]v u/]. u'7L ;+:yfgcGtu{t rf}sLbf/x¿sf] klg
Joj:yf ePsf] / pgLx¿nfO{ ;Dkbfx¿sf] ;+/If0f / ;'/Iffsf] nflu v6fOg] u/]sf] eP klg
k|efjsf/L x'g g;Sgfsf] sf/0faf/] k|zf;s zdf{n] eg] ltgLx¿sf] kfl/>ldssf]
Joj:yf k'/fg} ePsfn] dlxgfdf To:t} Psb'O{ ;o hlt dfq kfp5g\, To;}n] pgLx¿
/ftL dlGb/sf] ;'/Iffdf gvl6O{ cf?g} 3/df uP/ ;'T5g\. rfu'gf/fo0fsf]
dlGb/df u'7LcGtu{tsf $) hgf rf}sLbf/ /x] klg s]xL dlxgfcl3 e"kfn]Gb| dNnsf] ;flns
rf]/L ePsf] lyof]. cem Toxf t k|x/Lsf] ;d]t Joj:yf lyof]. To;;DaGwdf k|zf;s zdf{
eG5g\ Tof] lbg k|x/L nfvfkfvf nfu]sf / rf}sLbf/ 3/ uPsf a]nf rf]/L ePsf] xf].
To;;DaGwdf xfdLn] rf}sLbf/x¿;u :ki6Ls/0f lnO{ sf/afxLsf] k|lqmof cufl8 a9fO;s]sf
5f}+. k|frLg ;Dkbfx¿
rf]/L x'gaf6 arfpg rf]l/Psf 7fpdf gof k|lt:yfkg ug]{ sfddf u'7L ;+:yfg
nflu/x]sf] hfgsf/L klg k|zf;s zdf{n] lbP. To; qmddf k|x/L / k'/ftj ljefu;u
;dGjo /fVg] tyf :yfgLo JolQmx¿;u ldn]/ gof d"lt{ k|lt:yfkg ul//x]sf]
pgn] atfP. ;'/IffsdL{x¿ /fVg
g;lsPsf :yfgdf d"lt{ ;'/Iffsf nflu af/ nufpg] tyf kmnfdsf kftf 7f]Sg] sfd;d]t ul/Psf]
hfgsf/L lb+b} pgn] eg] To;f] ubf{ s]xL ;'/lIft t eof] t/ ;Dkbfx¿sf] k|fs[lts
zf]ef eg] x/fpg] /x]5. oL s'/f hfGbfhfGb} klg To;f] ug{ xfdL afWo 5f}+. d"lt{ rf]/Ldf u'l7of/s} ;+nUgtf clxn] g]kfndf
r]f/L x'gaf6 ar]sf hlt d"lt{ 5g,\ ltgsf ;'/Iffsf] nflu 5'§} ;'/IffsdL{ /fVg'kg]{ jf
:yfgLo hgtf tyf ;DalGwt dlGb/sf JolQmx¿ ;hu x'g'kg]{ cfjfh pl7/x]sf] a]nf To:tf
lqmofsnfkn] dfq ;d:ofsf] ;dfwfg x'g g;Sg] s'/f sLlt{k'/sf] Pp6f 36gfn] :ki6 kf/]sf] 5. s'/f] @)#^ ;fnsf]
xf]. !% hgf u'l7of/x¿sf] rf}aL;} 306f kx/f x'g] lrnGrf] ljxf/sf] rf/j6f tfnfleq
/x]sf #! yfg k|frLg d"lt{ / b]jb]jLsf uxgfx¿ cfZro{hgs lsl;dn] x/fPsf lyP. tL k|frLg
;fdu|Lx¿ s;sf] nfk/afxLn] x/fP jf rf]/L eP eGg] cg';Gwfgsf] yfngL tTsfnLg ;dodf ul/P klg
b]fifL kQf nfUg ;s]g. 5fglagsf] qmdnfO{ k|x/Ln] aLrd} 5f]8]sfn] @@ jif{ lalt;Sbf klg ;f]
36gfsf] oyfy{ hfgsf/L / rf]l/Psf ;fdfg lkmtf{ x'g g;s]sf] sLlt{k'/sf :yfgLo afl;Gbf tyf
xfnsf u'l7of/x¿ atfp5g\. lrnGrf] ljxf/sf
xfnsf s]xL u'l7of/x¿sf cg';f/ ;f] rf]/Lsfo{ lgs} /x:odo 5. pgLx¿n] To; sfo{df tTsfnLg
d'Vo u'l7of/ rGb|axfb'/ jh|frfo{sf] xft ePsf] bfaL u/]. ;f] ljxf/sf u'l7of/åo k|f=
rGb|dfg jh|frfo{ / k'ikd'lg jh|rfo{sf cg';f/ tTsfnLg d'Vo u'l7of/ rGb|axfb'/nfO{ 5fglagsf]
nflu s]xL lbg k|x/L lx/f;tdf lnOP klg cg';Gwfg cw'/} 5f]8L pgnfO{ lx/f;td'Qm ul/of].
pgLx¿sf cg';f/ rGb|axfb'/dfly z+sf ul/g'df ljleGg cfwf/x¿ 5g\. b]jLb]jtfsf k|frLg
d"lt{ / u/uxgfx¿ /x]sf] ljxf/sf] bf];|f] tnfdf x/]s dlxgf u'l7of/x¿sf] kfnf]
kl/jt{g x'g] u5{. h;n] kfnf] a'em\g] xf], p;nfO{ klxn]sf u'l7of/x¿n] ;a} ;fdfg uGtL u/L
lhDdf nufpg] k/Dk/f 5. @)#^ ;fn df3 $ ut] eQmdfgaf6 rGb|axfb'/n] kfnf] a'em\g] lbg lyof].
t/ cfkm"n] kfnf] a'em\g rGb|axfb'/n] Pp6f ;t{ /fv] clxn] htftt}
d"lt{ rf]/Lsf 36gfx¿ eO/x]sf 5g\. xfd|f] ljxf/jl/kl/ klg k|z:t d"lt{x¿ 5l/P/
/x]sf 5g\. ltgLx¿nfO{ l;d]G6sf] c8];f nufpg kfP s]xL ;'/lIft x'g] lyof]. To;sf] nflu
ljxf/sf] e08f/af6 /sd lgsfNg'kg]{ c8fg pgn] /fv]. kfnf] ;fl6g] a]nf dfq vf]lng] pQm e08f/
gvf]n];Dd cfkm"n] kfnf] ga'em\g] c8fg lng'd} z+sf ug]{ 7fp ePsf] k|f= jh|frfo{
atfp5g\. k};f lemSg] p2]Zon] e08f/ sf]7f vf]Nbf klxnf] k6s pQm :yfgaf6 #! yfg
d"lt{ x/fPsf] /x:o v'n]sf] lyof]. Tolt a]nf rGb|axfb'/n] eg]sf s'/f ;lDem+b} k|f=
jh|frfo{ eG5g\ d}n] e08f/ sf]7f gvf]nL kfnf] a'em]sf] eP ddfly bf]if nfUg]
/x]5, wGg eujfg\n] arfP. cf?gf] lhDd]jf/L
/fd|f];u k"/f gu/]sf]df eQmdfg jh|frfo{, kb\d/Tg jh|frfo{ / t]hd'lg
jh|frfo{nfO{ k|x/Ln] kqmfp u/L nfg nfu]sf]df rGb|axfb'/n] g} k|x/LnfO{ /f]s]sf] cf/f]k klg
u'l7of/x¿n] nufPsf 5g\. sLlt{k'/ k|x/Ln] ph'/L a'em\g gdfg]sf] / rGb|axfb'/n] klg ph'/L
gxfNg bafa lbPsf] atfpb} k|f= jh|frfo{n] eg] To;kl5 d}n] yfgsf]6
k|x/Lsf] gfddf x'nfsaf6 ph'/L k7fP. To;s} cfwf/df kGw|} hgf u'l7of/nfO{ af]nfP/
k|x/Ln] ;f]wk'5 u¥of], rGb|axfb'/nfO{ lx/f;tdf klg lnof] t/ sfon kfg{ ;s]g. ljxf/sf k|frLg
;fdu|Lx¿ x/fpg'df rGb|axfb'/s} xft /x]sf] yk bf]iff/f]k0f klg xfnsf s]xL u'l7of/x¿n]
u/]sf 5g\. k|f= jh|frfo{ cf?gf lktf eQmdfgn] eg]sf cfwf/df ;fwgf k|ltlglw;u eG5g\
@)#! ;fndf rGb|axfb'/n] d]/f a'afnfO{ Pp6f d"lt{ nu]/ tn 3'Dg cfPsf
ko{6sx¿nfO{ b]vfO{ slt lb+bf]/x]5 ;f]Wg eg]5g\ t/ a'afn] dfGg'ePg5. kl5 km]l/ w]/} bafa
lbPkl5 a'afn] slt lbG5g\ eg]/ ;f]Wg'eP5, t/ tL ko{6sn] lsGg OGsf/ u/]5g\. ljxfsf] 9's'6Ldf
/x]sf] d"lt{ To;/L a]Rg vf]h]sf] s'/f :yfgLo JolQm / u'l7of/x¿n] yfxf kfPkl5
rGb|axfb'/k|lt lgu/fgL /flvPsf] s'/f klg k|f= jh|frfo{n] atfP. pgsf cg';f/ To; 36gfkl5
ljxf/sf] 9's'6Ldf /x]sf ;Dk"0f{ d"lt{ / u/uxgfx¿ uGtL ul/Psf] lyof] t/ s'g}
;fdfg x/fPsf] kfOPg. o; cnfjf @)#^ ;fn df3 $ utcl3 Ps k6s rGb|axfb'/n] cf?gf 5f]/fsf]
r"8fsd{ ug{sf] nflu ;fdfg lemSg e08f/ sf]7f vf]n]sf] atfpb} k|f= jh|frfo{n] eg]
kf:gL g} gul/Psf 5f]/fsf] r"8fsd{ ug'{ Pp6f lgx' dfq xf], ToxL a]nf
u'7Lsf ;fdfg lxgfldgf ePsf] x'g;S5. @)!( ;fndf klg
sLlt{k'/sf] pQm lrnGrf] ljxf/ / cf;kf;sf :yfgaf6 k|frLg d"lt{x¿ rf]/L ePsf] hfgsf/L
lb+b} sLlt{k'/sf Ps hgf jof]j[4 :yfgLo afl;Gbfn] gfd pNn]v gug]{ ;t{df eg] u'7Lsf]
;fdfg ;a} u'l7of/x¿ gldnL aflx/ hfg} ;Sb}g. tL ;fdfg x/fpg'df ;a} u'l7of/ bf]ifL 5g\.
sf/afxL / Ifltk"lt{ lt/fpg] xf] eg] ;a}nfO{ lt/fpg'k5{. 5QL; ;fnsf !%
u'l7of/dWo] xfn & hgf dfq hLljt 5g\. hLljt u'l7of/df 6]saxfb'/ jh|frfo{, wd{/fh
jh|frfo{, wd{d'lg jh|frfo{, 1fgd'lg jh|rfo{, wd{jh| jh|frfo{, k'ik/Tg jh|frfo{ / kb\d/Tg
jh|frfo{ 5g\. o;}u/L d[To' eO;s]sf u'l7of/x¿df rGb|axfb'/ jh|frfo{, eQmdfg jh|frfo{,
hf]u/fh jh|frfo{, blwefO jh|frfo{, df]tLdfg jh|frfo{, xif{Hof]lt jh|frfo{, d'lg/Tg
jh|frfo{ / xL/fdl0f jh|frfo{ /x]sf 5g\. :j= rGb|axfb'/k|lt
nufOPsf] cf/f]k;DaGwdf pgsf 5f]/f xfnsf Ps u'l7of/ 1fg/Tg jh|frfo{sf] Wofgfsif{0f u/fpbf
pgn] eg] To;;dDaGwdf k/]sf] d'2fdf cbfntn] km};nf ul/;s]sf] 5. cbfntn] pxfnfO{
bf]ifL b]vfPsf] 5}g. pxfsf] kfnf] gePsf] a]nf rf]/L ePsf]n] To;df pxfsf]
;+nUgtf x'g] t k|Zg} x'b}g. kfr ;o jif{
k'/fgf] pQm ljxf/df ;'/Iffsf nflu ljleGg JolQmx¿n] cf?gf 3/3/df /x]sf d"lt{x¿;d]t
/fVg n}hfg] x'bf ;of}+sf] ;+Vofdf d"lt{x¿ k'u] klg kl5 u'l7of/x¿aLrd} Pscfk;df
af8kmf8 u/]/ lnPkl5 ca s]xL dfq afsL /x]sf] hfgsf/L;d]t ToxL+s} Ps hgf
u'l7of/n] gfd gatfpg] ;t{df eg]. h] xf];\, rf/j6f
tfNrf nufOg], rf/ hgf;u ;frf] x'g] / ;'/Iffsf] /fd|f] k|aGw ePsf] pQm ljxf/af6
aflx/sf dfG5]n] rf]/L ug]{ ;Defjgf b]lv+b}g. h;n] rf]/] klg u'l7of/s} xft ePsf] s'/f
lglZrt 5.g]kfnsf rf]l/Psf d"lt{x¿ Jofs'n
kf7s |
| cfj/0f || syf || h+u axfb'/sf] Oltxf;@@ || :jf:Yo || sd}of k|s/0f || k|s[lt ;+/If0f || hfgsf/L || v]ns'b || cf}ifwLsf] k|of]u || af]gf]af || ;dfhnfO{ gkr]sf] ljjfx || Main | Home | |
| Send your comments and letters to the
editor at sadhana@mail.com.np 2001 © Mercantile Communications Pvt. Ltd. P.O. Box 876, Durbar Marg, Kathmandu, NEPAL. Tel : 977 1 220 773, 243566, Fax: 977 1 225 407.Reproduction in any form is prohibited without prior permission. No part of the articles which appear in the internet version on Sadhana may be reproduced without the permission of Mercantile Communications Pvt. Ltd. For reprinting rights, please write to US. Send us your feedback: CONTACT US. ABOUT US ADVERTISE WITH US CLICK HERE FOR PAST ISSUES |