mainlogo2.jpg (11011 bytes)

ljljw

yubamanchlogo.jpg (5390 bytes)
Vol. 14 :: No. 04
Ashwin 2058 / September - October,
2001.

;a}eGbf a9L lxdz[ª\vnf b]Vg ;lsg] :yn

dsjfgk['/ lhNnfsf] bfdgl:yt b[Zofjnf]sg 6fj/ g]kfnsf] ;a}eGbf a9L lxdz[ª\vnfx¿ b[Zofjnf]sg ug{ ;lsg] 6fj/ xf] . lqe'jg /fhky ;~rfngdf cfPkl5 lgdf{0f ul/Psf] ;f] b[Zofjnf]sg 6fj/ s]xL jif{ cl3;Dd :jb]zL tyf ljb]zL ko{6sx¿sf] cfsif{0fsf] s]Gb| ag]sf] lyof] .

Toltdfq xf]Og dgf]/d lxdz[ª\vx¿nfnfO{ glhs}af6 r'Dg] OR5f af]s]sf t/ ;fwg / ;|f]t gePsf tyf eP/ klg ;Lk / ;do gePsfx¿sf] klg t[i0ff d]6\g] :yn ePsf] lyof] of] b[Zofjnf]sg 6fj/ . k[YjL /fhdfu{sf] lgdf{0fkZrft\ lqe'jg /fhky cf]em]ndf k/]kl5 b[Zofjnf]sg 6fj/df hfg] ko{6sx¿sf] ;ª\Vofdf ¥xf; cfPsf] 5 . ;fy} lqe'jg /fhkysf] e}+;]–gf}lj;] v08df klg bfdgl:yt ;f] 6fj/ lqe'jg /fhkysf] b'/j:yf / k|rf/–k|;f/sf] cefjdf pk]lIft cj:yfdf k'u]sf] 5 . o; 6fj/af6 kfFr xhf/ ^$^ ld6/ prfOb]lv cf7 xhf/ *$* ld6/sf] ljZjs} ;a}eGbf cUnf] lxdfn ;u/dfyfnufotsf lxdz[ª\vnfx¿sf] b[Zofjnf]sg u/L cfgGbfe"lt ug{ ;lsG5 .

Pe/]i6 Eo" 6fj/ gfds/0f ul/Psf] ;f] 6fj/sf] prfO s/La #^ lkm6 /x]sf] 5 . lxdz[ª\vnfx¿sf] b[Zofjnf]sg ug{ b'Oj6f 6]ln:sf]k /flvPsf 5g\ . tL 6]ln:sf]kaf6 lxdfnx¿ dfq geP/ 6fj/ j/k/sf ;'Gb/ a:tLx¿ kfn'ª pkTosf / ah|jf/fxL If]qsf] dgdf]xs b[Zo x]g{ ;lsG5 . ;ft/f]kgL hUuf cf]u6]sf] ;f] 6fj/ If]q ;/sf/L :jfldTjdf /x]sf] eP klg 6fj/ / hUufsf] lhNnfl:yt s'g} klg ;/sf/L sfof{nodf clen]v 5}g . pQm hUuf;lxtsf] Eo" 6fj/ ut @)%) ;fnb]lv cf/P; OG6/g]zgn gfds ;+:yfn] @) jif{sf nflu lnhdf lnP/ bfdg dfp06]g l/;f]6{ ;~rfng ub}{cfPsf] 5 .

l/;f]6{df xfn cltlyx¿ a:gsf nflu s6]h, cf/;L;L ul/Psf] sf]7fsf ;fy} au}+rf / kfs{ pknAw 5g\ . c;f]hb]lv kmfu'g dlxgf;Dd :jb]zL tyf ljb]zL ko{6sx¿sf] a9L rfk b]lvg] ;f] Eo" 6fj/df pknAw u/fOg] ;]jfsf] b//]6 :jb]zL / ljb]zL ko{6ssf nflu km/s /x]sf] 5 . Eo" 6fj/df /x]sf] 6]ln:sf]kaf6 dsfn'b]lv cGgk"0f{;Ddsf uf}/Lz°/, u0f]z, dfR5fk'5|], ;u/dfyfnufotsf cf–cfˆg} dxTj / k[i7e"ld af]s]sf #* lxdz[ª\vnfx¿sf] dgf]/d b[Zosf] cfZjfbg ug{ ;lsG5 .

bfdg Eo" 6fj/ cGo ko{6sLo :ynx¿ ssgL, w'lnv]n, kf]v/f / gu/sf]6sf] cg'kftdf Ps} 7fpFdf a;]/ w]/} lxdz[ª\vnfx¿ b[Zofjnf]sg ug{ ;lsg] dxTjk"0f{ ko{6sLo :yn xf] .

bfdg If]q wfld{s Pjd\ kf}/fl0fs ;Dkbf / h}ljs ljljwtfn] el/k"0f{ x'g'sf ;fy} k|b"if0f/lxt, zfGt, :jR5 / /d0fLo 5 .

x]6f}+8faf6 s/La %^ lsnf]ld6/ pQ/ / sf7df8f}+af6 s/La &) lsdL blIf0f lqe'jg /fhky;Fu} hf]l8Psf] bfdg 6fj/ ;ft xhf/ ^ ;o @) lkm6sf] prfOdf cjl:yt 5 . bfdg IF]qdf kmfu'gb]lv h]7 dlxgf;Dd km'Ng] u/]sf] ljljw /Ësf dgdf]xs u'/fF;n] To; If]qsf] ;f}Gbo{ clej[l4 ug{ ;xof]u k'¥ofPsf] 5 . To; IF]qdf ;do–;dodf kg]{ u/]sf] lxpFn] ubf{ klg bfdg Eo" 6fj/n] Hofbf dxTj / rrf{ kfpFb} cfPsf] 5 .

k|rf/–k|;f/sf] sdL, lqe'jg /fhkysf] hL0ff{j:yf Pjd\ oftfoft ;fwgsf] cfjfudgdf sdL, ;~rf/ ;'ljwfsf] cefjh:tf ;d:ofx¿sf sf/0f bfdg Eo" 6fj/sf] oyf]lrt dxTj bzf{pg / ljsf; x'g;s]sf] 5}g . b]zsf ;a}h;f] lxdfnx¿sf] b[Zofjnf]sg ug{ ;lsg] ;Ëd:ynsf] ¿kdf /x]sf] bfdg Eo" 6fj/ / To; If]qsf] of]hgfj4 Pjd\ bL3{sfnLg ljsf;n] :jb]zL tyf ljb]zL ko{6sx¿sf nflu cfsif{0fsf] :yn agfpg ;lsG5 . ;fy} bfdg Eo" 6fj/ If]qsf] ljsf;n] o; lhNnfsf] pQ/df cjl:yt P]]ltxfl;s, wfld{s, kf}/fl0fs, h}ljs ljljwtfn] el/k"0f{ :yn / OGb| ;/f]j/ If]qsf] ;d'lrt ljsf;df ;d]t 6]jf k'Ug] b]lvG5 .

— /fddl0f bfxfn
x]6f}+8f


kz'–kIfL;Fu ;DaGw /fVg] s]xL g]kfnL pvfg

g]kfnL pvfgsf] e08f/ lgs} 7"nf] 5 . o;sf] JofkstfnfO{ x]bf{ Ps}kN6 ;Dk"0f{ pvfgx¿sf] cWoog ug'{ lgs} sl7g 5 . cGwfn] xfQL 5fd]h:tf] PskIfsf] dfq} cWoog ug{ klg g]kfnL pvfgsf cWoogstf{x¿nfO{ xDd] kg{;S5 . ljifoj:t'sf b[li6n] ;d]t g]kfnL pvfgnfO{ l5rf]Ng ufx|f] 5 . ;fdflhs, ;f+:s[lts, k|fs[lts, wfld{s, cfly{s cg]sf}+ ljifosf pvfgx¿ g]kfnL hgdfg;df k|z:t 5l/P/ /x]sf 5g\ . k|:t't n]vdf g]kfnL pvfgdf ;d]l6Psf] Pp6f ;fgf] kIf kz'kIfLdfly rrf{ ul/g] 5 .

g]kfnL ;+:s[ltdf kz'wgsf] Hofb} 7"nf] dxTj 5 . ufO{, uf]?, e}+;L, s's'/, la/f]nf], ;'uf, d}gf, s'v'/f cflb kz'–kIfLsf] g]kfnL ;dfhdf dxTjk"0f{ :yfg 5 . logLx¿n] s'g} g s'g} ¿kaf6 dflg;x¿sf] ;xof]u ul//x]sf 5g\ . k|s[ltdf /dfpg] ljleGg hª\unL hLjhGt'sf] klg g]kfnL hg–dfg;df s'g} g s'g} ;fOgf] cjZo /x]sf] 5 . ljleGg hLjhGt';Fu /xg] ljlzi6tfnfO{ klg g]kfnL pvfgdf ;dfj]z ul/Psf] 5 . vf;u/L xfQL, 3f]8f, ufO{, e}+;L, uf]? , afFb/, sfu, s's'/, ;k{, sldnf], lj/fnf], af]sf] cflbn] pvfgx¿df cTolws rrf{ kfPsf 5g\ . oxfF To:tf s]xL pvfgnfO{ x]/f}+ –

ufO{sf ljifodf s]xL pvfg M

ufO{sf] y'gdf g afR5fsf] d'vdf .
ufO{ eP uf]/;, efO eP e/f]; .
c¿sL dfO{ ufO{, ;fF9]sL t hf]O{ .
vf}nf k/]sL ufO{ / s'gf k;]sL ;'Ts]/L .
ufO{ lbg]nfO{ uf]a/ .
ufO{df/L uwf kf]:g] .
ufO{ df/L h'Qf bfg .
ufO{sf] y'gdf b"w ;fFlrb}g .
ufO{sf] df;' / efOsf] df;' Ps} xf] .
ufO{ uËf a/fa/ .
b'x'gf] ufO{sf] nfQL ;xg'k5{ .
ufO{sf cg'xf/sf] uf]?
h'g ufO{sf] k'R5/ 5}g p;}sf] gfd rf}/L .
cNnf/] ufO{sf] dNnf/] afR5f] .
pQfpnL ufO{ af3n] vfO{ .
ufO{ b'x'g' cfˆgf], 3/ 5fpg' csf{sf] .
ufO{sf] gx/ g r'F8fNg', g bfFtn] 6f]Sg' .
ufO{ b'Anf] 5 eg]/ afR5fn] b"w vfg 5f]8\b}g .
ufO{n] xfGg cfof], e}+;LnfO{ s'6\g] <

uf]?;DaGwL s]xL pvfgM

tLg uf]?sf] xn kSsf =====
tLg uf]?n] aLp vFG5g\, b'O{ :jf:gLn] hLp vfG5g\ .
rsrs] uf]?sf rfSnf 8fd
eL/af6 n8\g] uf]?nfO{ …/fd ÛÚ eGg ;lsG5, sfFw yfKg ;lsGg .
uf]? a"9f] eP eL/ vf]H5, dfG5] a"9f] eP lgx'F vf]H5 .
uf]? a]r\ t]/f], laxf u/\ d]/f] .
3/ 89]sf] 5}g, uf]? n8]sf] 5}g .
xn uf]? d/] k'k'{/f]df xft, afa'cfdf d/] £o" / eft .
x'g] a]nfdf uf]? klg laofpF5 .
lx+8\g] uf]?sf] k'R5/ lgdf]7\g\] .
xnf] / uf]?, bfFtn] sf]?F <
lagf uf]?sf] bfO{+ x'G5 <
d]/f uf]?sf] afx|} 6Ssf .
sf]gf] uf]?nfO{ cf+};L g k"0f]{ .

s's'/sf] af/]df s]xL pvfg x]/f}+ M

s's'/ s'6L j/, HjfO{+ s'6L k/ .
3/ cfof] s's'/ alnof] .
s's'/sf] sfd klg 5}g, km';{b klg 5}g .
u'gLdf s's'/ a}u'gLdf HjfOF .
e'Sg] s's'/n] 6f]Sb}g .
b'O{ et]/sf] s's'/ bu'b}{df gflzG5 .
wf]jLsf] s's'/ 3/sf] g 3f6sf] .
s's'/ e'Sb}5, xfQL nDsFb}5 .
s's'/nfO{ df;' k}+rf] .
s's'/ x/fof], 3fF8f] klg x/fof] .
r}+ geg] s's'/ klg cfpFb}g .
s's'/n] klg k]6 kfN5 .
s's'/nfO{ £o" gkr]sf] .
s's'/ s'6]/ kfx'gf t;f{pg' .
s's'/sf] k'R5/ afx|jif{ 9'ª\u|fdf /fv] klg afË} x'G5 .
cfkm"n] kfn]sf] s's'/n] cfkm}nfO{ 6f]S5 .
cu'N6f]n] xfg]sf] s's'/ lah'nL rDsFbf t;{G5 .
prfn]sf] s's'/n] d[u df5{ / <
Ps xf8df b'O{ s's'/ gh'wfpg" .
pQfpnf] s's'/ ;D;fFem} e'S5 .
cf8 gkfOP s's'/ e'Sb}g .

3f]8fsf af/]df s]xL pvfg M

3f]8fsf] bfgf s'gfp/f] .
cfsfz uP klg kftfn uP klg 3f]8fnfO{ s'gfp/f] .
rgf ls vfG5 3f]8fn] ls vfG5 5f]/fn] .
3f]8f r9\g] n8\5 .
c¿n] 3f]8f r9] eg]/ cfkm"n] w'/L r9\g' x'Gg .
3f]8f bu'/]sf] xfQL nDs]sf] .
3f]8f d¥of] lagf kfgL, uwfnfO{ cfof] hjfgL .
3f]8fnfO{ rfa's, d"v{nfO{ sf]/f{ .
d'vhf]8 3f]8f / rfs/ sfd nfUb}gg\ .
dfdfsL 3f]8L d]/L xL xL .
3f]8fnfO{ k]8f xf]Og sf]8f .
3f]8fsf] bfgf 3f]8}n] a9fpF5 .
3f]8f r9\g' 3'd cf]9\g' .

xfQLsf af/]df s]xL pvfg M

xfQLsf] d'vdf hL/f] .
xfQLsf] df]n xfQLn] vfG5 .
xfQL l5¥of] k'R5/ c8\Sof] .
xfQL lbpFnf eGg]l;t af]sf] dfuL x]g'{ .

xfQL lau|]sf] / e';'gf ;k|]sf] .
xfQLnfO{ lgx'/fpg] cª\s';] .
xfQLsf] b]vfpg] bfFt a]Un}, rkfpg] bfFt a]Un} .
xfQL k]Ng", a"em gk]Ng' .
xfQL b'AnfPsf] / d';f] df]6fPsf] .
xfQLnfO{ xfQLsf] ef/L, af]sfnfO{ af]sfsf] ef/L .
xfQLnfO{ h/f] cfpFb}g, cfP afFRb}g .
xfQLsf] bfFt / dfG5]sf] aft PskN6 aflx/ k;]kl5 leq k:b}g .
hfFbf xfQLdf kms+{bf /fltdf
xfQL cfof] Û xfQL cfof] Û km':;f Û

sfu;DaGwL s]xL pvfg M

sf}jfnfO{ a]n kfSof] xif{ g ljidft\ .
sfu s/fpFb}5, lkgf ;'Sb}5 .
sfusf] at'{gdf lrj] k'/]t .
sfueGbf sf]OnL rª\v .
sfun] cfˆgf] gfd cfkm} sf6\5 .
sfun] sfg nUof] eGb}df sfusf] kl5 gbu'g"{ .
sfunfO{ 306L em'08\ofP ;+;f/ lkmhfpF5 .
sfu / sf]OnL 5'§ofpg] af]nL .
sf}jfsf] df;' vfO{ chDa/L kfOFb}g .

afFb/;DaGwL M

afFb/sf] k'R5/ nf}/f] g xltof/ .
afFb/sf] xftdf gl/jn .
afFb/nfO{ ln:g' .
afFb/sf] 3fp yfSg kfpFb}g .
afFb/n] cfˆgf] 3/ klg agfpFb}g, csf{nfO{ klg agfpg lb+b}g .
afFb/sf] d'6' x'Fb}g .
grfpg hfg] afFb/ klg gfR5 .

la/fnf];DaGwL M

la/fnf]nfO{ hk ug{ l;b|fsf] dfnf .
b"wsf] ;fIfL la/fnf] .
la/fnf] uof], d';fsf] /fh .
la/fnf] x]/]kl5 af3 x]g'{ kb}{g .
sf7sf] la/fnf] d e}lbpFnf, ª\ofp sf] ub]{nf <

e}+;L;DaGwL M

e}+;LnfO{ l;ªsf] ef/L .
e}+;L uP 3dfpFb}, kf8f uP /dfpFb} .
e}+;LeGbf cSsn 7"nf] .
e}+;Lsf] df;' e}+;Ls} l;ªdf .
e}+;L lsGg]n] bfDnf] lsGg ;Sb}g .
ufO{ kfNg]n] e}+;L kfNb}g .
e}+;L lsGg' s}n]–s}n], bfDnf] af6\g' c}n] .

af]sf;DaGwL M

af]sfsf] d'vdf s'le08f] .
af]sfn] bfO x'g eP uf]? lsg rflxof] <
af]sfsf] cfxf/fn] xfQL c3fpFb}g .
af]sfsf] s'g h'Fuf < s'g bfx|L <
af]sfn] la/fpg], e]8fsf] sfg sf6\g] <
af]sfsL cfdfnfO{ ;w}+ ?g' .
ci6dL afFr], gjdL b]lvG5 -af]sf]nfO{_
k;]{sf] af]sf] .
xfQLnfO{ xfQLsf] ef/L, af]sfnfO{ af]sfsf] ef/L .

cGo -ljljw_ M

sldnfsf] dg]{ a]nfdf KjfFv pld|G5 .
sldnfnfO{ d'tsf] k}x|f] .
sldnfsf] gfs, lu4sf cfFvf .
l´Ëfsf af];f]n] 7]sL e5{ / <
l´Ëfsf] cl3lNt/ £o" tf}ng' .
l´Ëfsf] ;/fkn] l8Ëf db}{g .
hxfF ;k{, pxfF dl0f .
ljif gePsf] ;k{ s] sfd <
;k{sf] v'§f ;k{n] b]V5 .
;k{sf] ljif ;k{nfO{ nfUb}g .
n¶L klg gefFlrof];\, ;k{ klg gd/f];\ .
;k{nfO{ DjfOF vfg' .
Gofp/L df/L k5'tf] .
cl/Ëfnsf] uf]nf], :ofnsf] 6\ofDsf] .
cfˆgf] cfªsf] e}+;L gb]Vg] csf{sf] cfªsf] h'd|f] b]Vg] .
plkofF km8\Sof], h'd|fsf] sfn .
h'sfsf] d'vdf l6Dd'/ .
h'sf] eO{ k:g] 8fF; eO{ 8:g] .
h'gsL/Ln] x'g] eP rGb|dfsf] s] sfd <
s'v'/f af:of] sfdL gf:of] .
xfF;sf] rfn g sf}jfsf] rfn .
af3 a"9f] / :ofn tGg]/L .
af3 a"9f] ePkl5 km6\ofªu|f] l6K5 .
af3nfO{ uLtf ;'gfP/ ufO{ dfg{ 5f]8\b}g .
af3n] vfP klg lsnf] l/Q} eL/af6 v;] klg lsnf] l/Q} .
af3n] ufO{ r/fpg] .
af3sf] d'vdf l´Ëf .
af3sf] 5fnfdf :ofnsf] bfO{+ .
lxn] df5fnfO{ s'n} u08sL .
df5fsf] an kfgL;Dd .
df5fsf] s'g nf]Ug], s'g :jf:gL <
Eofu'tf] hlt pk|m] klg sfGnf d'lg .
pDs]sf] df5f] 7"nf] .
cfR5o"F vfPF, afR5\o"F vfPF, ´';] af?nf] .
cf]/fnf] nfu]sf] d[unfO{ afR5fn] klg v]b\5 .
csf{sf] afR5f] rf6L d'vel/ /f}+ .

;fRr}+ eGg] xf] eg] kz'–kIfL;DaGwL g]kfnL pvfg Pp6f 7"nf] kf]v/L xf] . oL dfly pNn]v ul/Psf pvfgx¿ Psnf]6f kfgL ´+} vf]hL ug]{ xf] eg] c;ª\Vo pvfgx¿ xfd|f] ;dfhdf kfOG5g\ . o:tfvfn] pvfgx¿sf] k|rf/ / ;+/If0f nf]s ;flxTosf] ;Daw{gsf b[li6n] / Jofjxfl/s b[li6n] ;d]t cGoGt dxTjk"0f{ x'G5 .

— k|ef e§/fO{


cf]hf]g tx arfp lbj;

cf]hf]gtxsf] lgdf{0f / ljz]iftf k|fs[lts ;Dkbfx¿ dfgj hLjgsf nflu ckl/xfo{ tTj x'g\ . logLx¿sf] ;b'kof]u / ;+/If0fdf ;xof]u k'¥ofpg] p2]Zon] ljZjdf sltko k|fs[lts ;Dkbfx¿sf] gfddf cnu–cnu lbj; dgfpg] ub{} cfOPsf] kfOG5 . cf]hf]g tx klg dfgj hLjgsf] nflu ckl/xfo{ k|fs[lts ;Dkbf xf] . t/ ljleGg dfgjLo lqmofsnfkaf6 cf]hf]g txdf vt/f pTkGg x'g yfn]sf]n] o;sf] arfpsf] nflu x/]s jif{ !* ;]K6]Da/sf] lbgnfO{ cf]hf]g tx arfp lbj;sf] ¿kdf dgfpg] ul/Psf] 5 . o; jif{ of] lbj; oxL c;f]h b'O{ ut] k/]sf] 5 . o;}qmddf oxfF cf]hf]g tx;DaGwL s]xL hfgsf/L k|:t't ul/Psf] 5 .

k[YjLsf] rf/}lt/ ;of}+ dfOnsf] prfOdf Uof;sf] ljzfn cfj/0f 5 h;nfO{ jfo'd08n elgG5 . jfo'd08ndf ljleGg k|sf/sf Uof; x'G5g\ . o;df hnjfik, w"ns0f / ;–;fgf hLjhGt'x¿ klg /x]sf 5g\ . jfo'd08ndf clS;hg @! k|ltzt, gfO6«f]hg &* k|ltzt sfa{g 8fOcS;fO8 )=# k|ltzt / afFsL cfu{g lxlnod / c¿ lgl:qmo Uof; /x]sf 5g\ .

j}1flgsx¿n] jfo'd08nnfO{ cf7 efudf ljefhg u/]sf 5g\ . h;df /Iffd08n, ;dtfk d08n, cf]hf]g d08n, dWo d08n, tfkd08n, cfog d08n, alxd{08n / r'Das d08n kb{5g\ .

cf]hf]g d08n ;dtfk d08nleq} kb{5 . o; ;dtfk d08ndf ;fdfGotof #@ lsnf]ld6/ b]lv $* lsnf] dL6/;Ddsf] efunfO{ cf]hf]g d08n elgG5 . o;nfO{ ;dtfk d08nsf] dflyNnf] ;tx klg elgG5 . o;sf] tfkdfgdf ;w+} j[l4 eO/x]sf] 5 .

cf]hf]g d08nnfO{ k[YjLsf] /Iff sjr klg elgG5 . of] cf]hf]g d08n ePg eg] xfd|f] hLjg g} ;dfKt x'G5 . lsgls o;n] xfdL ;a} ;hLj k|f0fLx¿nfO{ ;"o{af6 cfO/x]sf] xflgsf/s k/fa}hgL gfds ls/0fx¿af6 /Iff u5{ . k/fa}hgL ls/0fn] dflg;sf] /f]u k|lt/f]ws IfdtfnfO{ gfz ub{5 . o; ls/0fn] l8=Pg=P= nfO{ klg gf]S;fg k'¥ofpF5 . 5fnfsf] SofG;/ x'g;S5 . o;n] xfd|f] gnLsf] k|sfz ;+Zn]if0f ug]{ lqmofnfO{ klg k|efljt kf/L a9L gf]S;fgL k'¥ofpF5 .

cf]hf]g Pp6f gLnf] /Ësf] ljiffQm Uof; xf] . clS;hgsf] tLg c0f'x¿ ldn]/ o;sf] lgdf{0f x'G5 . of] Uof; ;fdfGo tfkdfgdf /ËxLg h:tf] nfU5 . cf]hf]g k[YjLaf6 hlt 6f9f x'G5 Tolt g} /fd|f] x'G5 . jt{dfg ;dodf xfdL cfˆgf] ef}lts ;'v–;'ljwfdf j[l4 ul//x]sf 5f}+ . o;n] ubf{ cf]hf]g txnfO{ a9L gf]S;fg ul//x]sf] 5 . h'g dfgj hfltsf] nflu vt/fhGo 5 . jfo' k|b"if0fsf] sf/0f cf]hf]gsf] Ifdtf 3l6/x]5 .

cf]hf]g Uof;nfO{ gf]S;fg ug]{ k|d'v Uof;x¿df Snf]/f]ˆnf]/f]sfa{g, x}nf]hg, gfOl6«s cS;fO8, sfa{g 8fOcS;fO8, d]lyn Snf]/f]sfa{g / ldy]g cflb . j}1flgsx¿sf cg';f/ Snf]/Lgsf] dfq} Pp6f k/df0f'n] cf]hf]gsf] Ps nfv c0f'x¿nfO{ gi6 ul/lbG5 .

s/La rf/bzs cufl8 o; vt/gfs ;d:ofaf6 j}1flgsx¿ cgle1 lyP . kl5 Soflnkmf]lg{of ljZjljBfnosf b'O{ hfu?s j}1flgsx¿n] !(&# df Snf]/f]ˆnf]/f] sfa{gsf] ;DaGwdf lj:t[t cWoog k|f/De u/]sf lyP . t/ ;a}eGbf klxn] !(*% df la|6]gsf kmfd{g gfdsf j}1flgsn] c06fs{l6sfsf] dfly cf]hf]g txdf Kjfn k/]sf] kQf nufP .

k[YjLsf] o; /Iffsjr cf]hf]g d08nsf] vt/fsf] ;DaGwdf j}1flgsx¿, kof{j/0f ljz]if1x¿ tyf dfgjLo ;Ë7gx¿ a9L lrlGtt x'gyfn] To;kl5 o; ;d:ofaf6 d'lQmsf] nflu qmda4¿kdf lj:tf/} k|of; k|f/De eof] .

Snf]/f]ˆnf]/f sfa{g tyf x}nf]hgn] cf]hf]g Uof;nfO{ a9L gf]S;fg ul//x]sf] 5 . ljZjsf kof{j/0fljb\x¿ aLr !(() df nG8gdf cfd ;xdlt ePkl5 b'j} Uof;sf] pTkfbgdfly k|ltaGw nufpg] lgwf] ul/Psf] lyof] . Tolta]nf o;sf] pTkfbgdf ljsl;t d'n'sx¿n] *% k|ltzt sdL Nofpg] lg0f{o ul/Psf lyP . Tolta]nf olt ul/Pg eg] dfgj ;dfhdf 7"nf] vt/fsf] 306L aHg] s'/fdf klg ;xdltdf ePsf] lyof] .

— cfrfo{ >Lw|'j


OGb|wg'if eg]sf] s] xf] / s;/L b]vfk5{ <

;"o{af6 cfPsf k|sfzsf ls/0fx¿ x]bf{ ;]tf b]lvG5g\ t/ o;leq ljleGg ;ft lsl;dsf /Ëx¿sf] ld>0f x'G5 . a]nfotsf j}1flgs ;/ cfOHofs Go"6gn] ;g\ !(^^ df o;af/] ;j{k|yd cg';Gwfg u/]sf lyP . Go"6gn] ;"o{sf] ;]tf] ls/0f Pp6f sfFrsf] lk|Hdleq l5/fP/ /ËLg ls/0fx¿df ¿kfGt/ u/]/ b]vfP . ;"o{sf] ls/0fnfO{ lk|Hdåf/f l5/fO{ x]bf{ kbf{df b]lvg] /ËLg ls/0fx¿sf ;d"xnfO{ bu{k6 elgG5 . oxfF lk|Hdn] ;]tf] ls/0fnfO{ ljleGg /Ësf ls/0fx¿df ljefhg u¥of] . o; ljefhg lqmofnfO{ k|sfzsf] ljR5]bg elgG5 . OGb|wg'if cfsfzdf b]lvg' klg k|sfz ljR5]bgsf] lqmof xf] . 3fdkfgL k/]sf] a]nfdf OGb|wg'if b]lvG5 . OGb|wg'ifdf /ftf], ;'Gtnf, kx+]nf], xl/of], gLnf], gL/ / a}hgL u/L ;ft /Ësf ls/0f x'G5g\ . h'g xfdL ;lhn};Fu b]Vb5f}+ . ;"o{sf] ls/0f kfgLsf] yf]kfdf cfjt{g / k"0f{ cfGtl/s k/fjt{g x'Fbf ljR5]bg eO{ ;Kt/ËL OGb|wg'if b]lvG5 . slxn]sfxLF b'O{j6f /ËLg OGb|wg'if b]lvG5 . h;nfO{ k|fylds OGb|wg'if (Primary Rainbow) / csf]{nfO{ låtLo OGb|wg'if (Secondary Rainbow) elgG5 .

k|rlnt OGb|wg'if k|fylds OGb|wg'if xf] . k|fylds OGb|wg'ifdf /ftf] /Ë aflx/kl§ / a}hgL leqkl§ x'G5 . o;sf] aLrdf afFsL c¿ kfFrj6f /Ëx¿ x'G5g\ . oL ;Kt/ËL /Ëx¿dWo] /ftf], gLnf] / kx]+nf] /Ëx¿ Hofb} rlDsnf] b]lvG5 . c¿ afFsL /Ëx¿ xn'sf b]lvG5g\ . of] OGb|wg'if kfgL kbf{ 3fd klg nfUof] eg] k|sfzsf ls/0fx¿ kfgLsf yf]kfx¿df k/L b]lvG5 . k|fylds OGb|w'if b]Vbf ;"o{sf] ls/0f kfgLsf] yf]kfdf b'O{j6f k|sfzsf] cfj{tg (Refraction of light) / Pp6f k"0f{ cfGtl/s k/fj{tg (Total Internal Reflection) eO{ cjnf]sgstf{sf] cfFvfdf kb{5 . To;}u/L, låtLo OGb|wg'if x'Fbf k|sfzsf ls/0fx¿ kfgLsf] yf]kfdf kb{5g\ / b'O{j6f k|sfzsf] cfj{tg / b'O{j6f k"0f{ cfGtl/s k/fj{tg cjnf]sgstf{sf] cfFvfdf kb{5g\ . ufFp3/df OGb|wg'ifnfO{ OGb|]0fL eGg] rng klg 5Ù o;n] vf]nfsf] kfgL cfsfzdf n}hfG5 / jiff{ x'G5 eGg] dfGotf klg 5 . /ËLlj/ËL OGb|wg'if ;"o{sf] prfO $@ eGbf sd x'Fbf dfq b]lvG5 olb ;"o{sf] prfO $@ eGbf a9L ePdf b]lv+Fb}g . k"0f{ OGb|wg'if xjfO{hxfhdf ofqf ubf{ Psbd prfOdf ePsf] a]nfdf :ki6 b]lvG5 . ;w}Fel/ b'O{ yl/sf /ËLlj/ËL OGb|wg'if b]lvFb}g . olb b]lvxfn] klg låtLo OGb|wg'if k|fylds OGb|wg'ifeGbf sd rxlsnf] / wldnf] lsl;dsf] x'G5 . k|fylds OGb|wg'ifdf aflx/kl§ /ftf] / leqkl§ a}hgL /Ë x'G5 / c¿ afFsLx¿ aLrdf x'G5g\Ù t/ låtLo OGb|wg'ifdf a}hgL aflx/kl§ / /ftf] leqkl§ x'G5 / oL b'O{ aLrdf c¿ /Ëx¿ x'G5g\ . o;/L b'O{ y/L OGb|wg'ifsf] /Ëx¿sf] j0f{k6 pN6f] lsl;dsf] nx/df /x]sf] b]lvG5 .

— /jLGb| l;+x dxt
n]vs cd[t ;fOG; SofDk;df ef}lts zf:q k|fWofkg ug'{x'G5 .


sd{rf/L ;~rosf]if s] / lsg <

nfdf] ;do ;/sf/sf] ;]jf ug]{ ;}lgsx¿n] cjsfz kfpFbf 3/ kms{g] vr{ geO{ ;/sf/;Fu dfu u/]kl5 /f0ff k|wfgdGqL >L # h'4 ;dz]/n] lj=;+= !(*! ;fndf ;}lgsx¿sf] ;]jf cjsfzkl5 hLjgnfO{ ;'/lIft agfpg …;}lgs b|Josf]ifÚ sf gfdaf6 ;~ro Joj:yfsf] ;'?cft u/fPsf x'g\ . lghfdtL sd{rf/Lsf] xsdf eg] lj=;+= @))! ;fndf lghdlt sd{rf/L k|f]le8]08 km08Ú sf] gfdaf6 ;~ro Joj:yfsf] yfngL ul/Psf] xf] . @)!& ;fnb]lv :yfoL lghfdtL sd{rf/L, k|x/L, ;}lgs ;a}sf] clgjfo{ sf]ifs§L ug]{ Joj:yf eof] . Pp6} sfd ug]{ tL 5'§f5'§} ;}lgs b|Josf]if / lghfdtL sd{rf/L k|f]le8]08 km08nfO{ ldnfP/ ;~rosf]if P]g@)!( hf/L ePkl5 sd{rf/Lsf] cfly{s ;'/Iffy{ ;~rosf]if gfds Pp6} ;+:yfsf] :yfkgf ePsf] xf] .

;'?df /fi6«;]js sd{rf/Lsf] dfl;s tnaaf6 s§f ul/Psf] !) k|ltztdf s§f ePsf] /sdsf] !) k|ltzt dfq ylkg] Joj:yf ul/Psf] lyof] . lj=;+ @)@^ ;fndf k|wfgdGqL sLlt{lglw lji6n] ztk|ltzt yk ug]{ Joj:yf ldnfPsf x'g\ . ljut #( jif{ cufl8 :yflkt ;~rosf]ifdf >L % sf] ;/sf/sf lghfdtL sd{rf/L, k|x/L, lzIfs, ;}lgs, ;fj{hlgs ;ª\3÷;+:yfsf sd{rf/L, sDkgL tyf lghL If]qsf !) hgfeGbf dfly sd{rf/L ePsf ;+:yfaf6 ;~rosf]if s§L ug{ kfpg] Joj:yf cg'¿k xfn s/La tLgnfv %) xhf/ ;~rostf{ /x]sf] ;~ro sf]ifsf nufgL ljefusf k|d'v zzLljqmd /f0ffn] hfgsf/L lbg'eof] .

clw/fHoel/sf lghfdtL, ;}lgs, k|x/L, lzIfs, ;fj{hlgs ;+:yfg, sDkgL Pjd\ lghL ;ª\3÷;+:yf sfo{/t sd{rf/Lsf] dfl;s tnaaf6 lgoldt !) k|ltzt s§L u/L pgLx¿nfO{ ;]jf k|bfg ug]{ ;DalGwt ;+:yf :jod\n] tyf ;/sf/n] s§L ePsf] /sdhlt g} yk u/L ;~ro ug]{ / cjsfzkl5 lglZrt Aofh;lxt ;l~rt /sd ;~rostf{nfO{ pknAw u/fpg' k|d'v st{Jo ;~rosf]ifsf] xf] . ;~rosf]ifn] To:tf lgoldt ;~rostf{nfO{ lglZrt cjlw kf/ u/]kl5 ;fk6L, ljz]if ;fk6L, cfjf; C0f, b'3{6gf Ifltk"lt{ tyf sfhlsl/of vr{h:tf cGo ;'ljwfx¿ klg k|bfg ub}{ cfPsf] 5 . xfn ;~rosf]ifsf] nufgL c;"nL, nufgLsf] Aofh tyf ;~rstf{sf] s§L eO{ cfPsf] /sd u/L jflif{s rf/ ca{sf] ?lkofF ah]6 /x]sf] 5 eg] sf]ifdf s'n nufgL tyf gub u/L @$ ca{ /x]sf] ;~rosf]ifn] hgfPsf] 5 .

;~rostf{sf] ;'ljwfdf ;~rosf]if M

;~rosf]ifn] ;~rostf{k|ltsf] cfˆgf] bfloTjnfO{ Wofgdf /fv]/ pgLx¿sf] /sdsf] ;'/Iff tyf cfjlws ;'ljwf k|bfg ub}{ cfPsf] 5 . ;~rostf{sf] cfly{s ;'/IffnfO{ Wofgdf /fv]/ ;l~rt /sdnfO{ cfwf/ dfgL ljleGg ;'ljwf k|bfg ub}{ cfPsf] 5 . h'g lgDgcg';f/ 5g\ .

– sd{rf/L ;fk6L M ;~rosf]ifdf lgoldt¿kdf kfFr jif{b]lv sf]if s§L ub}{ cfPsf ;~rostf{nfO{ cfˆgf] ;l~rt /sdsf] ^) k|ltzt ljgfAofh ;fk6L lbg] Joj:yf u/]sf] 5 . o:tf] ;fk6L /sdnfO{ ;~rostf{n] k'gM ga'emfP klg x'G5 . o:tf] ;fk6L k|To]s b'O{ jif{df lng kfpg] Joj:yf 5 . sf]ifn] ;fk6L /sd lnPsf ;~rostf{sf] afFsL /sddf dfq Aofh lbg] ub{5 . ;l~rt /sddf sf]ifn] jflif{s cf7 k|ltzt Aofh ;~rostf{nfO{ pknAw u/fpFb} cfPsf] 5 .

–  ljz]if ;fk6L M lgoldt¿kdf sf]if s§L ub}{ cfPsf ;~rostf{n] sDtLdf ;ft jif{ k'u]kl5 cfˆgf] ;l~rt /sdsf] () k|ltzt ljz]if ;fk6Lsf ¿kdf lng kfpg] Joj:yf 5 . To:tf] ;fk6Ldf sf]ifn] jflif{s (=% k|ltzt Aofh lng] u/]sf] 5 .

– cfjf; C0f ;'ljwf M sd{rf/L ;~rosf]ifn] ;~rostf{ ;'ljwf cGtu{t ut dª\l;/ dlxgfb]lv cfjf; lgdf{0f C0f ;'ljwf k|bfg ub}{ cfPsf] 5 . lgoldt¿kdf sf]if s§L ub}{ cfPsf ;~rostf{nfO{ kfFrjif{ cjlw k'u]kl5 ;'? :s]nsf] a9Ldf ;ft jif{;Ddsf] /sd C0f :j¿k pknAw u/fpFb} cfPsf] 5 . xfn sf]ifn] o; sfo{qmdnfO{ sf7df8f}+ pkTosfleqdf dxfgu/kflnsf, pkdxfgu/kflnsf, gu/kflnsf / oL;Fu} hf]l8Psf uflj;x¿df o:tf] ;'ljwf pknAw u/fPsf] 5 . sf]ifn] o:tf] C0fsf] jflif{s !)=% k|ltzt Aofh lng] u/]sf] 5 . of] C0f k|fKt ug{ ;~rostf{sf] >Ldfg jf >LdtLsf] gfddf hUuf ePsf tyf lgld{t 3/df tnf yKg o:tf] ;'ljwf lbOPsf] 5 . o;df C0f k|fKtstf{sf] 3/ hUff ;~rosf]ifsf gfddf /fVg] / v/Lb laqmL /f]Ssf ug]{ ub{5 . o:tf] /sd @) jif{leqdf ltl/;Sg'kg]{ Joj:yf 5 . of] sfo{qmd nfu" ePkl5 ;~rosf]ifaf6 s/La ;ft;o hgfn] em08} @$ s/f]8 ?lkofF a/fa/sf] ;'ljwf ljut gf} dlxgfsf] cjlwdf k|fKt ul/;s]sf] nufgL ljefu k|d'v /f0ffn] hfgsf/L lbg'eof] .

cGo lqmofsnfk M

– sf]ifk|lt ;~rostf{sf] u'gf;f] M cfˆgf] >dsf] /sdaf6 dfl;s s§L u/L ;~ro ub}{ cfPsf ;~rostf{nfO{ sf]ifsf sd{rf/Laf6 /fd|f] Jojxf/ gx'g], emsf]{kmsf]{ ug]{, sfddf l9nf;':tL ug]{, sfd kG5fpg], sf]if s§L /sd sf]ifdf obfsbf bflvnf g} geO{ x/fpg], bflvnf x'Fbf klg l9nf x'g], ;l~rt /sddf Aofh sd lbg], sd{rf/Lsf] ;l~rt /sdaf6 ;~rflnt sf]ifsf sd{rf/Ln] eg] a9L ;'ljwf vfg], ;~rostf{nfO{ ;'ljwf a9fpgeGbf cgfjZos ¿kdf cfˆg} ejg lgdf{0f ug]{, ;~rostf{k|lt cj1fefj k|bz{g ug]{ h:tf u'gf;fx¿ ;'lg+b} cfPsf 5g\ . o;af/]df k|Zg ubf{ o:tf u'gf;f gcfcf];\ eg]/ sf]ifn] ;~rostf{sf] s§L /sdnfO{ sDKo''6/sf] dfWodaf6 ;/n¿kdf k|fKt ug{;Sg] u/L n]vf /fVg] Joj:yf ldnfPsf], sd{rf/LnfO{ k'/fgf] dfgl;stf x6fO{ ;~rostf{sf] ;'ljwfdf Wofg lbg pTk|]l/t ug]{tkm{ hf]8 lbPsf] hfgsf/L nufgL ljefu k|d'v /f0ffn] lbg'eof] .

pxfF eGg'x'G5 – æ;~rostf{n] ;l~rt /sd lemSg cfpFbf k|z:t b'Mv kfpg k/]sf] k|lt ljrf/ u/L sf]ifn] zfvf sfof{no :yfkgf u/L ToxL+dfkm{t cfˆgf] lx;fa lstfa a'‰g tyf lemSg;Sg] ;/n tl/sfsf] ljsf; ul/;lsPsf] 5 .Æ

xfn ;~rosf]ifn] /fhwfgLleqsf 7d]n, ;'gwf/f tyf nlntk'/afx]s If]qLo sfof{no, wgs'6f tyf zfvf sfof{no lj/f6gu/, kf]v/f / g]kfnu~haf6 ;]jf ;~rfng u/L ;'ljwf k|bfg ub}{cfPsf] 5 . eljiodf cg's"n kl/l:ylt /x]df gf/fo0fu9, wgu9L / ;'v]{tdf zfvf sfof{no :yfkgf ug]{ ;f]rfO /x]sf] >L /f0ffaf6 yfxf ePsf] 5 . xfn ;~rosf]ifn] ;~rostf{sf] ;l~rt /sddf lbFb} cfPsf] Aofhb/df sd u/]sf] 5 . cfjf; C0f tyf ljz]if ;fk6L a9L Aofh lnof] eGg] u'gf;f] ;~rostf{sf] /x]sf] k|lt sf]ifsf nufgL ljefu k|d'v /f0ff eGg'x'G5 – æxfn ;/sf/L ;'/IF0fkqx¿df klg $÷% k|ltzt dfq Aofh 5 . ;/sf/n] klg cˆgf] lgIf]kdf lbFb} cfPsf] Aofhb/df sdL NofPsf sf/0f Tof] 36fpg' k/]sf] xf] . gq ;+:yfn] wfGg} ;Sb}g .Æ

;~rosf]ifn] ;l~rt /sddf * k|ltzt Aofh lbG5 eg] ljz]if ;fk6Ldf (=% k|ltzt lng] u/]sf]k|lt sf]ifsf nufgL ljefu k|d'v /f0ff eGg'x'G5 – æsf]ifn] ! k|ltzt ;fdflhs ;'/Iffsf If]qdf 5'§ofPsf] 5 eg] )=% k|ltzt k|zf;lgs vr{ t x'G5 g} . xfn sf]ifn] cfjf; ;'ljwf C0fdf Aofhb/ !! k|ltztaf6 36fO{ !)=% k|ltztdf emf/]sf] 5 .Æ

;fdflhs ;'/Ifftkm{ ;~rosf]if M

sf]ifn] ;~rostf{x¿nfO{ ;l~rt /sddf jflif{s Aofh k|bfg ug'{sf ;fy} b'3{6gf Ifltk"lt{, sfhlsl/of cg'bfg tyf sd{rf/L sNof0f of]hgf cGtu{t ladf h:tf ;'/Iff ;'ljwf;d]t k|bfg ub}{ cfPsf] 5 . o; ;'ljwf cGtu{t ;~rostf{sf] sfo{/t cj:yfdf b'3{6gf ePdf b'3{6gf Ifltk"lt{ ladf ;'ljwf pknAw u/fpFb} cfPsf] 5 . lgoldt sf]ifs§L ul//x]sf] ;~rostf{sf] d[To' ePdf lghsf] xsjfnfnfO{ sfhlsl/of cg'bfg lbg] Joj:yf 5 . sfhls/Lof cg'bfgsf] /sd ?= rf/xhf/ 5 .

b'3{6gf Ifltk"lt{ cGtu{t eg] ztk|ltzt cËeË x'g] jf ;~rostf{sf] xsjfnfnfO{ ?= %) xhf/;Ddsf] b'3{6gf Ifltk"lt{ lbFb} cfPsf] 5 . o;}u/L, sd{rf/L sNof0f of]hgfcGtu{t ;]jfsfndf d[To' x'g] lghfdtL, hËL, k|x/L tyf /fhk|f;fb ;]jfsf lkog jf ;f] ;/xsf cGo /fhkq cgl°:tt/sf sd{rf/LnfO{ ?= $) xhf/, sd{rf/LnfO{ ?= %) xhf/ / /fhkqfl°t:t/sf sd{rf/LnfO{ ?= &% xhf/ lghsf xsjfnfnfO{ k|bfg ug]{ Joj:yf /x]sf] sf]ifn] hgfPsf] 5 .

lskmfotL tyf ;+o'Qm cfjf; of]hgf M

;~rosf]ifn] ;~rostf{sf] ;'ljwfsf lglDt Go"g cfo ePsf sd{rf/L ju{sf nflu ;:tf], cfsif{s / Jojl:yt cfjf; of]hgf ;~rfng u/]sf] 5 . o; cGtu{t kf]v/fdf vfg]kfgL, lah'nL, 6]lnkmf]g ;'ljwf;lxtsf] k|fylds ljBfno, v]n d}bfg, tyf kSsL ;8s h:tf ef}lts ;'ljwf;d]t ePsf] b'O{ cfgfb]lv kfFr cfgf;Ddsf] hUufdf lgld{t ;:tf] k|ljlwsf] sf]7f, efG;f, 6\jfOn]6, afy?d / ;fgf] au+}rf;d]tsf nflu hUuf ePsf 3/x¿ lgdf{0f u/L ljt/0f ul/;s]sf] 5 . o:tf 3/df ;fgf]df b'O{ jf tLg j]8?d, efG;fnufotsf cGo ;'ljwf ;lxtsf !!@ j6f 3/x¿ sDtLdf tLgnfvb]lv ^ nfv ?lkofF;Dd d"No kg]{ /x]sf 5g\ . ToxfF lgdf{0f ePsf e/sf nflu cfjZoseGbf rf/u'0ff a9L lgj]bg k/]sf / cGo o:t} 3/ lgdf{0fsf nflu k|z:t dfu cfPsf] nufgL ljefu k|d'v /f0ffn] hfgsf/L lbg'eof] . sf7df8f}+ / lj/f6gu/df klg o:t} lskmfotL, cfw'lgs / sd d"No kg]{ ;+o'Qm cfjf; lgdf{0f ug]{ lg0f{o eO;s]sf] / hUufsf nflu 6]08/ v/Lb laqmL v'Ngf;fy ul/g] sf]ifn] hgfPsf] 5 .

sf]ifsf] cGo If]qdf nufgL M

;~rosf]ifn] ;~rostf{sf] /sdnfO{ cGo cfh{gsf] If]qdf nufgL u/L cfo a9fpg] sfo{sf nflu pBf]u, ko{6g, xjfO{, s[lif tyf Jofkfl/s ejg lgdf{0f u/L cfo a9fpg] sfd ub}{ cfPsf] 5 . o; cGtu{t xfn kf]v/f tyf sf7df8f}+sf] ;'gwf/fdf cfw'lgs ;'ljwfo'Qm Jofkfl/s ejg lgdf{0f sfo{ x'Fb}5 . nlntk'/sf b'O{j6f / 7d]nsf] ejgsf] s]xL efu Jofkfl/s k|of]hgsf nflu lbO;s]sf] nufgL ljefu k|d'v /f0ffn] atfpg'eof] . pxfFn] – ;~rosf]if ;~rostf{sf] /sdn] rn]sf] xf], o;sf] cfo a9\g' / ;DklQ hf]l8g'n] ;~rostf{nfO{ g} ;'ljwf yk ug{ ;3fp k'¥ofpg] ljrf/ JoQm ug'{eof] . ;fy} sf]ifn] o;;Fu} xf]6n, ljleGg sDkgL tyf cf}Bf]lus k|lti7fg tyf ;/sf/L ;'/If0fkqx¿df klg nufgL ub}{ cfPsf] 5 .

eQmaxfb'/ yfkf


lgoldt lrof ;]jgaf6 SofG;/ nfUb}g

lrof cfw'lgs ;dfhdf Ps cToGt nf]slk|o k]o kbfy{ aGg k'u]sf] 5 . dlxnf xf];\ jf k'?if, j[4 xf];\ jf tGg]/L, u/La xf];\ jf wgL cyjf hf8f] xf];\ jf udL{ x/]sn] x/]s df};ddf plQs} ?lr lnP/ lkpg] k]o kbfy{sf] gfd xf] lrof . t/ Tolt xF'bfx'Fb} klg :jf:Yok|lt ;+j]bgzLn /xg] sltko JolQmx¿ lrof lkpg xRsG5g\ cyjf egf}+ 8/fpF5g\ . :jf:Yo ljz]if1x¿ klg a9L lrof glkpg' g} plrt x'g] ;Nnfx lxg] ub{5g\ . To;dfly Uofl:6s / cN;/ /f]uaf6 kLl8t JolQmx¿n] t emg\ lrof lkpg' x'Fb}x'Fb}g eGg] klg Psy/L ljz]if1x¿sf] egfO /x]sf] 5 . t/ j}1flgsx¿n] xfn u/]sf] Pp6f gjLg vf]h / cg';Gwfgaf6 s] s'/f kQf nfu]sf] 5 eg] lglZrt cg'kftdf / lgoldt ¿kdf olb lrof lkpg] ug]{ xf] eg] o;n] dfgj :jf:YonfO{ xflg xf]Og nfe g} k'¥ofpg] ub{5 . k|:t't 5 j}1flgsx¿n] lrofsf] pkof]lutf ;DaGwdf kQf nufPsf] s]xL gjLg tYosf] ;ª\lIfKt hfgsf/L M

j}1flgsx¿n] s]d]lnof l;g]gl;; -camaellia sinensis_ cyf{t\ lrofsf] kQLdf s]xL o:tf gofF jfg:klts kf]ifs tTjx¿ kQf nufPsf 5g\ h;nfO{ kmfO6f]Go"l6oG6; -phyto–nusdtrients_ elgG5 . kmfO6f]Go"l6oG6; gfds oL jfg:klts kf]ifs tTjx¿ Anti oxidant cyf{t\ z/L/df /f]u k|lt/f]w Ifdtf a9fpgsf nflu cToGt pkof]uL dflgPsf] 5 . cg';Gwfgstf{x¿sf] bfjL cg';f/, lrofsf] kQLdf kfOg] oL kf]ifs tTjx¿n] dflg;df ;doeGbf cufj} cfpg] j[4kgnfO{ /f]Sg'sf ;fy} SofG;/, dw'd]x, x[bo/f]u / df]tLoflaGb' h:tf /f]ux¿af6 ;d]t arfpg] sfd ub{5 . ;+o'Qm /fHo cd]l/sfl:yt U.S. Department of Agriculture and Nutrition Centre df sfo{/t /f]gfN8 lk|cf]/n] cfˆgf] nfdf] cg';Gwfgaf6 k|fKt glthfsf] cfwf/df lbg'ePsf] hfgsf/Lcg';f/, lrofdf kfOg] kmfO6f]Go"l6oG6; gfds oL jfg:klts kf]ifs tTjx¿ z/L/df nfUg] ljleGg /f]ux¿lj?4 n8\g kmnkm"n / xl/of ;fu;AhLx¿df kfOg] kf]ifs tTjx¿eGbf klg s}of}+ u'0ff a9L k|efjsf/L x'g] ub{5 .

cd]l/sfs} Food Composition Laboration ;Fu ;Da4 Pshgf csf{ zf]wstf{ 8f=u}/L ljr]/sf cg';f/, Pssk tfhf lrofdf *) ldlnu|fd;Dd ˆn]af]gfO6\; -flavonoids_ kfOG5 . ˆn]af]gf]O8\;nfO{ le6fldg …;LÚ sf] ¿kdf klg lrlgG5 . To;f] t le6fldg …;LÚ ;'Gtnf, sfutL jf cGo kmnkm"nsf] /;af6 klg k|fKt ug{ ;lsG5 . t/ Pssk lrofaf6 k|fKt x'g] ˆn]af]gf]O8\; cyf{t\ le6fldg …;LÚ Ps lunf; ;'Gtnfsf h';af6 k|fKt x'g] le6fldg …;LÚ eGbf klg a9L anti oxident cyf{t\ /f]u k|lt/f]ws x'g] s'/f cWoogaf6 kQf nfu]sf] 5 . To;}u/L, l5d]sL /fi6« rLgsf] a]Olhªl:yt Chinese Academy of Preventive Medicine gfds Ps :jf:Yo k|lti7fgdf sfo{/t jl/i7 :jf:Yo ljz]if1 8f= h'G;L r]gn] xfn;fn} ug'{ePsf] Ps cWoogaf6 kQf nfu]cg';f/ lrofsf] lglZrt / lgoldt ;]jgn] dflg;nfO{ d'vdf pTkGg x'g;Sg] ;Defljt SofG;/af6 arfpg] ub{5 . pgsf] cWoogn] b]vfPcg';f/ lrofdf kf]lnkm]gfN; -Polyphenols_ gfds Ps o:tf] /f;folgs tTj kfOG5 d'vleq h;n] d'vleq cfpg] Ps k|sf/sf] ;km]b bfb -Oral Leukoplakia_ nfO{ lgd"{n kfb{5, h'g bfbn] kl5 uP/ d'v;DaGwL SofG;/sf] ¿k lng ;Qm5 .

;"tL{ jf tdfv'af6 x'g] SoFG;/ M

;+o'Qm /fHo cd]l/sfsf] jflzË6gdf s]xL ;docl3 cfof]hgf ul/Psf] j}1flgsx¿sf] Ps ;Dd]ngdf klg lrofsf] pkof]lutf;DaGwL s]xL gjLg hfgsf/Lx¿ k|sfzdf NofOPsf] lyof] . pQm hfgsf/L cg';f/ lrofdf kfOg] Phytochemicals gfds Ps ljz]if k|sf/sf] /f;folgs tTjn] xfd|f] z/L/df Pp6f To:tf] 6\o"d;{ jf df;'sf] 8Nnf]nfO{ j[l4 x'gaf6 /f]Sb5, h'g k|foM ;"tL{ jf tdfv'sf] ;]jgaf6 pTkGg x'g] ub{5 . ;f]xL ;Dd]ngdf ;xefuL j}1flgsx¿n] lbPsf] yk hfgsf/L cg';f/ lrofsf] kQLdf 5fnf, k|f]:6]6 / :tg SofG;/h:tf 3fts /f]ux¿af6 arfj6 ug]{ cGo s]xL dxTjk"0f{ /f;folgs tTjx¿;d]t lglxt /x]sf] x'G5 .

s'g lrof lkpg] t < M

lrofsf] pkof]lutf;DaGwL s'/f ubf{ x/]ssf] dgdf cjZo klg lh1f;f pGkGg x'g;S5 ls cflv/ s'grflxF lrofn] z/L/nfO{ kmfObf k'¥ofpF5 t < sfnf] lrofn] jf xl/of] lrofn] < cg';Gwfgstf{x¿sf] egfO cg';f/, sfnf] xf];\ jf xl/of] b'j} k|sf/sf] lrof xfd|f] :jf:Yosf] nflu nfebfos x'g] ub{5 . oL b'j} k|sf/sf lrofkQLdf ˆn]af]gfO8\; jf le6fldg …;LÚ kfOG5, h'g xfd|f] z/L/df /f]ux¿lj?4 n8\g cToGt cfjZos x'G5 / z/L/af6 ;lhn};Fu cjzf]lift x'g] ub{5 . t/ olb lrofaf6 ;fFrf] cy{d} k"/f nfe p7fpg rfxg] xf] eg] lrofnfO{ Hofbf pdfNg] ug'{x'Gg . lsgls lrof Hofbf ;do;Dd pdfNgfn] cyjf pdfn]/ /fVgfn] o;df ln8 cyjf l;;f / 6]lggsf] dfqf a9\g hfG5, h'g :jf:Yosf] nflu xflgsf/s x'G5 . To:t}, kfgLdf lrofkQL, b"w / lrgL Ps}k6s xfn]/ a]:;/L pdfNg] / To;kl5 skdf xfn]/ 3'6'3'6' lkpg] ahfl/of tl/sf klg :jf:Yosf] b[li6n] /fd|f] dflgFb}g . o;af6 lrofdf xflgsf/s tTj pTkGg t x'G5 g} ;fy} lrofdf kfOg] kmfO6f]Go"l6oG6; gfds dxTjk"0f{ /f;folgs tTjx¿ klg gi6 x'g k'Ub5g\ . o;sf ;fy} lbgdf tLg jf rf/ skeGbf a9L lrof lkpg' klg :jf:Yosf] b[li6n] pko'Qm gx'g] 7x/ ljz]if1x¿sf] /x]sf] 5 . To;}n] lrof lkpg t /fd|f] xf] t/ plrt t/Lsf ldnfP/ dfq eGg] ljz]if1x¿sf] /fo 5 .

— /fh]zdfg s]=;L=
;|f]t M x]Ny P08 Go'l6«;g, q}dfl;s


g'g :jflbnf] dfq geP/ cf}ifwL klg xf]

xfdL vfgf;Fu :jfbsf nflu cfjZos dfqfdf g'g klg vfG5f}+ . :jfbsf nflu vfOg] g'g ca :jfbsf nflu dfq geP/ cf}ifwLsf] ¿kdf klg k|of]u x'g yfn]sf] 5 .

cfof]l8g k|To]s dflg; / hgfj/sf nflu ;fdfGo zf/Ll/s j[l4 / af}l4s ljsf;sf nflu geOgx'g] kf}li6s tTj xf] . cfof]l8gsf] sdLaf6 ljleGg lsl;dsf :jf:Yo ;d:ofx¿ b]vfkb{5g\ . o;/L cfjZos dfqfdf cfof]l8g gk'Ugfn] :jf:Yodf b]lvg] yl/yl/sf ;d:ofx¿nfO{ g} cfof]l8gsf] sdLaf6 pTkGg x'g] ljs[lt jf cfO{=8L=8L -IODINE DEFICIENCY DISORDER_ elgG5 . ue{jtL dlxnfdf cfof]l8gsf] sdL ePsf] sf/0fn] k|To]s jif{ ljZjdf Psnfv @) xhf/ afnaflnsfx¿ l;lh{t zf/Ll/s / dfgl;s ;':tkg lnP/ hGdg] u/]sf] s'/f o"lg;]kmåf/f k|sflzt tYof°df pNn]v 5 . To:t} nfvf}+ afnaflnsfx¿ cfof]l8gsf] sdLn] ubf{ sdhf]/ :d/0f zlQm / af}l4s Ifdtf lnP/ hlGdg] u/]sf] ;f] tYof°af6 a'lemG5 . sdhf]/ dl:tissf afnaflnsfx¿n] ljBfnosf] k7gkf7gaf6 kmfObf lng g;Sg] s'/f t :jtM l;4 g} 5, h;n] ubf{ hLjgdf pgLx¿nfO{ w]/} lsl;dsf ;d:of pTkGg x'g;S5g\ .

lzIfsju{n] klg k6s–k6s k9fPsf] kf7 ga'‰g] / sdhf]/ dl:tis ePsf ljBfyL{x¿nfO{ glhsaf6 x]g'{ ePsf], lrGg' ePsf] / ;f]Rg' ePsf] x'g'kb{5 . em§ x]bf{ To:tf ljBfyL{x¿nfO{ cN5L, x]kfxf jf …k9fOk|lt ?lr g/fVg]Ú eGg] 7fGg'x'G5 xf]nfÙ t/ ltgLx¿nfO{ cfof]l8gsf] sdLaf6 To:tf] ;d:of cfPsf] klg x'g;S5 . b'Mvsf] s'/f s] 5 eg] cfof]l8gsf] sdLaf6 l;lh{t To:tf ljs[ltx¿sf] dfgl;s / zf/Ll/s sdhf]/Lsf] ;fdfGotM pkrf/ x'g;Sb}g .

To;}n] To:tf ljs[ltx¿ eljiodf gbf]xf]l/o"g\ egL klxn]g} ;Gt'lnt / lgoldt ¿kdf cfof]l8gsf] dfqf ldnfOPsf] g'g -IODIZED SALT_ sf] pkef]u ug'{kb{5 .

>L % sf] ;/sf/ :jf:Yo dGqfno afn :jf:Yo dxfzfvf tyf ljZj :jf:Yo ;Ë7gåf/f k|sflzt lj1lKt cg';f/, cfof]l8go'Qm g'g gvfFbf t/fO{sf !! j6f lhNnfx¿ emfkf, df]/ª, ;Kt/L, wg'iff, dxf]Q/L, k;f{, ?kGb]xL, slknj:t', afFs], s}nfnL / s~rgk'/ ;aeGbf a9L k|efljt /x]sf 5g\ .

zf/Ll/s ljsf;sf nflu Ps;o %) dfOqmf]u|fd cfof]l8g k|lt JolQmnfO{ k|lt lbg rflxG5 . g]kfndf Psdfq vfB kbfy{ g'gdf cfof]l8g ldnfOPsf] 5 . cfof]l8go'Qm g'g vfgfn] z/L/df xfdf]{g, yfO/]gsf] ljsf;df d2t k'Ub5 . To;sf] sdL ePdf s07/f]u, dfgl;s / af}l4s Ifdtfsf] sdL, nf6f] n7]a|f]kg, ue{ t'lxg], d[t lzz' hlGdg] tyf afnd[To' h:tf ljs[ltx¿ pTkGg x'g] u/]sf] s'/f afn :jf:Yo dxfzfvf kf]if0f ljefusf k|d'v zf/bf kf08] atfpg' x'G5 .

ljZjsf cGo d'n'sx¿ a|flhndf lrgLdf / rLgdf lrofdf cfof]l8g ldnfOPsf] x'G5 . g]kfndf ;a}n] k|of]u ug]{ vfB kbfy{ g'gdf dfq cfof]l8g ldnfOPsf] 5 .

ljZjsf Ps ;o #) d'n'sx¿df cfof]l8gsf] ;d:of /x]sf] 5 . ljZj :jf:Yo ;Ë7gn] kfFr k|ltzteGbf a9L ;d:of b]lvg] d'n'sdf /f]syfdsf] pkfosf] gLlt cjnDag u/]sf] 5 . g]kfndf Ps ;odf $! hgf cfof]l8gsf] sdLn] ubf{ k|efljt /x]sf 5g\ . h;dWo] t/fO{df Ps ;odf %) hgf cfof]l8gsf] sdLaf6 ljleGg /f]ux¿n] u|l;t x'g] u/]sf] s'/f /fli6«o of]hgf cfof]uåf/f k|sflzt k|ltj]bgdf pNn]v ul/Psf] 5 .

t/fO{df ef/taf6 cfpg] v'Nnf g'g a9L k|of]u ul/G5 . ef/tdf cvfB kbfy{sf] ¿kdf kfOg] ;:tf] g'g t/fO{sf lhNnfx¿df laqmL–ljt/0f eO/x]sf]n] t/fO{ If]qdf ljleGg /f]ux¿ a9L x'g] u/]sf] s'/f ;fN6 6]«l8Ë skf]{/];g s]Gb|Lo sfof{nosf k|aGws a|h]zs'df/ emf atfpg' x'G5 .

>L % sf] ;/sf/n] cfof]l8go'Qm g'gsf] Kofs]6df b'O{ afnaflnsf lrGx ePsf] nf]uf] cl°t u/]sf] 5 . tL lrGx ePsf g'g ;]jg ubf{ s'g} klg lsl;dsf] zf/Ll/s ljs[lt gx'g] s'/f ;fN6 6«]l8Ë skf]{/];g s]Gb|Lo sfof{no g'g ljefusf k|aGws s'df//fh e08f/L atfpg' x'G5 .

b'O{ afnaflnsf lrGx cl°t g'gsf] Kofs]6df %) kLkLPd cfof]l8g ldnfOPsf] x'G5 ;f] g'g vfFbf cfjZos cfof]l8g To;af6 k"lt{ x'g] s'/f ;fN6 6«]l8Ë skf]{/];g s]Gb|Lo sfof{nosf ;Nnfxsf/ rGb|z]v/ l;+xn] atfpg' x'G5 .

Psjif{df Ps JolQmn] ;/b/ rf/ lsnf]u|fd g'g vfg] u5{ . hg r]tgfsf] cefjn] ubf{ jif{df b'O{–rf/ ?lkofF ;:tf] kg]{ ef/tLo g'g t/fO{jf;Lx¿n] pkef]u ug]{ u/]sf] kfOPsf] 5 . t/fO{sf ahf/x¿df kfOg] ef/tLo v'Nnf g'gdf cfof]l8g g/x] klg Kofs]6sf] g'gdf cfof]l8go'Qm n]lvPsf] x'G5Ù t/ To;df cfof]l8g g/x]sf] s'/f Ps ;j]{If0fåf/f yfxf kfOPsf] s'/f ;fN6 6«]l8Ë skf]{/];g s]Gb|Lo sfof{non] hgfPsf] 5 .

t/fO{sf clwsf+z JolQmx¿n] ef/taf6 cfpg] To:tf g'gg} k|of]u ul//x]sf 5g\ . ;fN6 6«]l8Ë skf]{/];gn] ;d]t ef/tsf] u'h/ft / /fh:yfgaf6 g'g Nofpg] u/]sf] eP klg To;df cfof]l8g ldnfpg] Joj:yf u/]sf] 5 . o;sf ;fy} :jf:Yo dGqfnon] ;d]t cfof]l8gsf] dfqf hfFr u/L laqmL–ljt/0f ug{ lbg] u/]sf]n] g]kfndf kfOg] b'O{ afnaflnsf lrGx cl°t g'gg} vfFbf z/L/sf] nflu pko'Qm x'g] s'/f :jf:Yo dGqfno afn:jf:Yo dxfzfvf kf]if0f ljefun] hgfPsf] 5 . o;sf ;fy} ;fN6 6«]l8Ë skf]{/];gåf/f laqmL–ljt/0f eO/x]sf] l9Ss] g'g / dl;gf] g'gdf ;d]t pko'Qm dfqfdf cfof]l8g ldnfOPsf] s'/f skf]{/];gn] hgfPsf] 5 .

t/fO{sf lhNnfx¿dWo] cfof]l8gsf] sdLaf6 k|efljt /x]sf] Ps lhNnf ;Kt/Lsf uflj; ef/bx j8f g+= $ a:g] blnt kl/jf/sf Ps lzlIft o'js dx]Gb| d'lvof lgDg juL{o kl/jf/df :jfbsf] nflu g'g vfg' kb{5 eGg] s'/f dfq yfxf /x]sf] atfpg' x'G5 . pxfF g'g cfof]l8gsf] nflu pkof]u ug]{ ;d]t kbfy{ /x]sf]n] cfof]l8go'Qm g'g dfq vfg] s'/f clwsf+z kl/jf/nfO{ yfxf g/x]sf] atfpg' x'G5 . d'lvofsf cg';f/, cfof]l8gsf] sdLaf6 pTkGg x'g] /f]ux¿ t/fO{sf lgDgjuL{o tyf blnt kl/jf/sf ;fy} cGo kl/jf/df klg b]lvPsf] 5 . t;y{ o;sf] k|rf/k|;f/ / hgr]tgf hufpg' lgtfGt cfjZos /x]sf] pxfF atfpg' x'G5 .

cfof]l8gsf] sdLaf6 x'g] ljs[tlj?4 u7g ul/Psf] cGt/f{li6«o kl/ifb\n] -cS6'a/_ dlxgfnfO{ ljZjel/ cfof]l8g hgr]tgf dlxgfsf] ¿kdf k|To]s jif{ dgfpg] 3f]if0ff u/]sf] 5 . cfof]l8gsf] sdL b]lvPsf ljZjsf tL d'n'sx¿n] cS6'a/ dlxgfel/ hgr]tgf hufpg] ljleGg sfo{qmdx¿ ug]{ u/]sf] kfOPsf] 5 .

g]kfndf jif{el/g} hgr]tgf hufpg] ljleGg sfo{qmdx¿ x'g] u/]sf] kfOPsf] 5 . ljut tLg dlxgfb]lv d'n'ssf cfof]l8gsf] sdL b]lvPsf lhNnfx¿ df]/ª, ;'g;/L, ;Kt/L, k;f{nufotsf :yfgx¿df ljleGg ¥ofnL, h'n'; tyf k|rf/–k|;f/sf cGo sfo{qmdx¿ ;d]t >L % sf] ;/sf/ :jf:Yo dGqfno afn:jf:Yo dxfzfvf kf]if0f ljefu, ;fN6 6«]l8Ë skf]{/];g tyf o"lg;]kmn] ul//x]sf] 5 .

;w}+ :d/0f ug'{kg]{ a"Fbfx¿

— cfof]l8g dflg;sf] nflu b}lgs¿kdf geO{ gx'g] kf]ifs tTj xf] .

— o;sf] sdL ePdf afn–aflnsfb]lv j[4;DdnfO{ cg]sf}+ /f]ux¿ nfUg] u5{g\ .

— g]kfndf Psdfq vfB kbfy{ g'gdf cfof]l8g ldnfOPsf] 5 .

— >L % sf] ;/sf/n] cfof]l8go'Qm g'gsf] Kofs]6df b'O{ afn–aflnsfsf] nf]uf] -lrGx_ cl°t u/]sf] 5 .

— cfof]l8g vfg k|To]s g]kfnLn] b'O{ afn–aflnsfsf] lrGx nf]uf] cl°t /x]sf] g'g dfq vfg' kb{5 .

— zDe's'df/ emf,
;Kt/L


s] tkfO{+ w"dkfg 5f]8\g rfxg'x'G5 <

w"dkfg :jf:Yosf] nflu xflgsf/s 5 eGg] yfxf eP klg o;sf] ;]jg ug]{ JolQmx¿sf] ;ª\Vof lbgx'F j[l4 eO/x]sf] 5 . w"dkfgn] kmf]S;f]sf] SofG;/ x'G5 eg]/ ljleGg cWoog / cg';Gwfgaf6 k|dfl0ft eO;s]sf] 5 . o;sf ;fy} w"dkfgaf6 d'6';DaGwL /f]u nfU5, 5ftL;DaGwL /f]ux¿ h:t} bd, a|f]ª\sfOl6;, k]6;DaGwL /f]ux¿ Uofl:6s / cN;/ cflb x'g] ub{5 . h'g JolQm clzlIFt / w"dkfgsf] v/faLaf/] cgle1 5g\Ù ltgLx¿n] w"dkfg ubf{ cfZro{ dfGg' kb}}{g t/ lzlIft JolQmx¿n] w"dkfg ubf{ ;dfhdf gsf/fTds c;/ kb{5 . o:tf JolQmx¿nfO{ b]vfP/ clzlIFt JolQmx¿ eGg] ub{5g\ – kmnfgf]n] w"dkfg ub{5 eg] xfdLn] lsg x'Fb}g < w"dkfgsf] v/fa c;/x¿af/] w]/} JolQmnfO{ yfxf eP klg ;lhn} 5f]8\g;s]sf 5}gg\ . To;}n] w"dkfg 5f]8\g dgleqaf6} b[9;°Nk ug'{kb{5Ù oxfF w"dkfg 5f]8\g] ;/n pkfox¿ lbPsf] 5Ù h;åf/f tkfO{+ ;lhn} w"dkfg 5f]8\g ;Sg'x'G5 .

– ;j{k|yd s'g lbgb]lv w"dkfg 5f]8\g] Tof] lbg klxn] g} lgwf] ug'{kb{5 .

– w]/} JolQmx¿sf] ;fd'Gg] of] lbgb]]lv w"dkfg ulb{gF eg]/ ;°Nk ug'{kb{5 .

– h:tf] ;a}sf] ;fd'Gg] elgof] To;} ul/of] eg]/ dgdf b[9tf /fv]/ To;} lbgb]lv w"dkfg ug{ 5f]8L lbg'kb{5 . w"dkfg 5f]8]sf] 5, ;ftlbg;Dd l/Ë6f nfUg], l/; p7\g], 6fpsf] b'Vg], sfd ug{ dg gnfUg] cflb ljleGg nIf0fx¿ b]lvG5g\ t/ cflQg' xF'b}g lsgls ;'?df To:t} cg'ej x'G5Ù kl5 lj:tf/} cfkm} x/fP/ hfG5 .

– w"dkfg 5f]8]sf] ;°Nk k"/f ug'{ 5, ;ftlbg;Dd Jo:t x'g cfkm"nfO{ OR5f nfu]sf] v]nx¿ h:t} 6]a'n6]lg;, Jof8ldG6g, elnan, km'6an, r]; cflb v]Ng'kb{5

– cfˆgf] lgoldt sfo{ k4ltdf kl/jt{g ug'{kb{5 . h:t} klxn] r'/f]6 lsGg] k;nsf] af6f] 5f]8]/ c¿ 7fpFaf6 lx+8\g'k5{, ;Fu} r'/f]6 vfg] ;fyLx¿nfO{ s]xLlbg;Dd ;s];Dd e]6\g' x'Fb}g . cfkm" a:g] sf]7f / sfd ug]{ 7fpFdf P:6«] r'/f]6sf] a6\6f, ;nfO{ cflb /fVg' x'Fb}g .

– s]xL lbg;Dd w"dkfg ug{ tntn nflu/xG5, To;}n] vNtLdf NjfFu, ;'sd]n, rsn]6, r'OËd /fv]/ d'vdf rkfO{ /fVg'kb{5 . cfkm" a:g] / sfd ug]{ 7fpFdf Ps lunf; kfgL /fv]/ a/fa/ lkpFb} ug'{kb{5 .

– cfkm" a:g] sf]7fdf w"dkfg lgif]w;DaGwL ;"rgfx¿ 6fF;]/ c¿nfO{ klg ;]jg ug'{ lbg' x'Fb}g .

– s'g} ljz]if ;df/f]x, kf6L{ jf ;fyLefOx¿sf] s/sfkdf k/]/ Pp6f dfq r'/f]6 t xf] lg eg]/ e'n]/ klg slxNo} vfg' x'Fb}g . o;nfO{ ljif ;Dem]/ slxNo} klg ;]jg ug'{ x'Fb}g .

cGTodf Pp6f d'Vo s'/f s] 5 eg] w"dkfg 5f]l8;s]kl5 klg s]xL lbgkl5 Pp6f t xf] lg eg]/ e'n]/ klg ;]jg ug'{ x'Fb}g lsgls km]l/ w"dkfg ug]{ afgL kb{5 .

o;/L dfly plNnvt ;fwf/0f pkfox¿ cjnDag u/] ;lhn} w"dkfg ;]jg ug{ 5f]8\g ;lsG5 .

— lszf]/s'df/ k|wfgfË
k|fs[lts lrlsT;s


cfj/0f kl/ro || cfj/0f || pTk|]/0f || :fflxTo || :jf:Yo
;DkfbsLo || k|ltef || /fli6«o ultljlw || dgf]/~hg || :yfg kl/ro
v]ns'b
|| ljrf/ .. d'Qms÷n3'syf .. wd{–;+:s[lt || k|]/0ff || ;+rf/ hut\
Oltxf; || lj1fg || ;Dkbf || ljljw || /ª\ud~r || cy{ljt || P]gsfg'g || ;dfh zf:q || hLjg bz{g


Send your comments and letters to the editor at gtrn@mos.com.np
2001 © Mercantile Communications Pvt. Ltd. P.O. Box 876, Durbar Marg, Kathmandu, NEPAL.   Tel : 977 1 220 773, 243566, Fax: 977 1 225 407. Reproduction in any form is prohibited without prior permission. No part of the articles which appear in the internet version on Yuwamanch may be reproduced without the permission of Mercantile Communications Pvt. Ltd. For reprinting rights, please write to US. Send us your feedback: CONTACT US. CLICK HERE FOR PAST ISSUE ABOUT US HOME ADVERTISE WITH US

BACK TO THE TOP